پيشوا و رهبرى كه عقل و قلب و يا روح و سرّش به نور ايمان و شرع و نور هدايت خاص و يا نور شهود ؛ منوّر و تابناك باشد ؛ دقايق علوم شريعت و علوم طريقت و علوم حقيقت را استنباط كرده و فهميده و بدان آنكس را كه تابع خصوصى - و براى همهء آن عمومى است - هدايت مىكند ، پايان سخن او .
1134 / 4 تمام اينها مقصود كلام الهى ربانى بود ، اما مقصود كلام خلق - بعضىشان با بعض ديگر - عبارت است از ترجمهء آنچه كه از احوال بعضى از آنان از بعض ديگر پنهان است ، و اين روشن است ، و اما مقصود كلام خلق با حق در توجهاتشان و مناجات و دعاهاشان عبارت است از ترجمهء آنچه كه از حكم حق در آنان تعيّن مىپذيرد ، ولى به حسب آنان ، چنان كه در دعاى مأثور آمده : تو غنى و بىنيازى و ما نيازمندان و فقراى به سوى ( درگاه ) توايم ، و امثال اين ، و همينطور ( كلام خلق ) ترجمهء آن چيزى است كه از حق تعالى تعيّن مىيابد ، يعنى از شأن ذاتيش كه بدان استكمال درخواست مىشود و بدان ظهور كمال پنهان در حقايق احوال قصد مىشود كه با صورتهاشان آشكاراند و به اصل كلّى جامع - پس از ظهور - بازگشت دارند ، البته ( بازگشتشان ) به آنچه كه در هر چيزى از شأن پروردگارش و از احوال ذاتش در نفس خود ( حق تعالى ) و از احوال امانت گذارده شدهء در او كه حكمش به غير و به سبب اين غير ( به ديگرى ) تجاوز مىكند ، بدان درنورديده شده و يا مشتمل است .
1135 / 4 حضرت شيخ قدس سره در نفحات گويد : هر شأنى مشتمل بر شئونى چند است كه در ظهور وجودى و حكم و مرتبه تابع اويند ، براى اينكه متبوع گاهى فقط به اعتبار تعيّنش در عالم غيب ؛ از ازل تا ابد حقايق و اعيان و امثال اينها ناميده مىشود ، و به اعتبار ظهور مطلق حق در حقيقتى از حقايق متبوع - از آنها - اين حقيقت به اعتبار آميزشش به وجود ؛ عرش و كرسى و خورشيد و ماه و حيوان و نبات و معدن ناميده مىشود ، سپس فرود مىآيد و به آن گفته مىشود : اين شخص و اين اسب و اين سيب و اين ياقوت و همينگونه ، لذا اسماء ؛ به واسطهء اختلاف اجناس و انواع و سپس اشخاص ؛ مختلف شدند ، اين شأن متبوع بود .
1136 / 4 و اما كيفيات جزئى تابع ؛ به نام صفات و احوال متبوع ناميده مىشود ، و اصول حقايق متبوع كه عبارت از اصول شئوناند منحصر در شمارى مخصوصاند ، مانند
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 654
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦٥٤