1132 / 4 حضرت شيخ قدس سره در كتاب نفحات گويد : اينجا جاى آگاهى دادن است و آن اينكه شئون كلى الهى كه صريحا بيان داشتيم آنها كيفياتاند - مانند اجناس نسبت به آنچه كه تحت آنهايند - لذا از حيث مرتبهء جنسيّتشان به نام اسماء اوّلين و مفاتيح غيب و اصول صفات و غير اينها از القاب ديگر ناميده مىشود ، و صور وجودى كه به احكام اين شئون ظاهراند به نام فرشتگان و انبياء و رسولان و اوليا و غير اينها ناميده مىشود ، و امر همينطور متدرّجا فرود مىآيد - فرود آمدن انواع و اجناس نسبى - تا اينكه منتهى به اشخاص و احوال اشخاص مىشود ، پايان سخن او .
1133 / 4 فرغانى گويد : چون كتاب قرآنى محمدى جامعترين كتابها - به واسطه در برداشتن تمام معانى آنها - و ترجمهء معانى حقيقت الحقايق الهى و كونى و ترجمهء احوال و احكام و تفاصيل آن ( معانى حقيقت الحقايق ) در فرود آمدنش مىباشد ؛ نخست براى تحقق كمال اسمائى و دوم براى استجلاى كمال ذاتى او از حيث مظهر جامع اجمالى و از حيث مظاهر تفصيلى كه تابع اين جامع - يعنى صورت محمدى - است بوده ؛ و نيز متضمن ترجمهء احوال اين مظهر محمدى و ترجمهء احوال و اخلاق او ؛ و بيان راههاى ظهور او به وصف كمال ؛ و ترجمهء احوال متابعان او و اخلاق آنان و راههاى رسيدن هر يك از آنان به كمال اختصاصى خود بوده ؛ و نيز شامل بيان وضع شريعت او ( ص ) كه كامل و جامع و حافظ اعتدال تمام آنچه گفتيم ؛ يعنى مظاهر و حقايق و وحدت تجلّى اول و اسماء او در فرود آمدنش مىباشد . لاجرم « 1 » اين كتاب و شريعت - به حكم جمعيت تام و بيان كامل هر دو - بىنياز از آوردن كتاب ديگر و يا شريعت ديگرى نسبت به مظهر هر اسم كلّى از اسماء كلّى متبوع مىباشد ، چون آن به موجب :
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
، يعنى : در اين كتاب از بيان هيچ چيزى فروگذار نكردهايم ( 38 - انعام ) مشتمل بر هر امر كلّى و يا جزئى كه در عالم وجود - از ازل تا ابد - واقع مىشود هست ، براى اينكه متعيّن از تجلى اول است كه جامع تمام احكام ازلى و ابدى مىباشد ، لذا از عبارات و اشارات و دلالات و مفهومات آن ( كتاب قرآنى ) هر
هامش
( 1 ) - لاجرم خبر : چون كتاب قرآنى . . . نه سطر بالا است . م