1089 / 4 سپس ( گوييم : ) هر انسانى - از آن جهت كه انسان است - داراى جمعيّتى است كه بالقوه و بالفعل به او اختصاص دارد و مشخص كنندهء حكم است به جمعيت اصلى مذكور - و اگرچه مرتبهء آن پائين كمال است - ولى كار جمعيّت از حيث كلّى بودن و اشتمال داشتن نسبت به رقايق جمعيت اصلى به حسب نزديكى نسبتش به كمال و دوريش از آن متفاوت است ، و حكم در اين تفاوت به واسطه غالب بودن آن چيزى است كه حكمش از اسماء و حقايق ظاهر مىشود ، پس ميوه مىدهد ولى چيده نمىشود ؛ مگر آن ميوهاى را كه او مظهر آن دو مىباشد .
1090 / 4 و اساس غلبه اول بودن و توجه الهى است كه بيان رسول خدا صلى الله عليه و آله اشارهء بدان دارد كه : عمل كنيد زيرا هركس براى انجام مقصودى كه به جهت آن آفريده شده داراى توانايى است ، و كار در غير انسان هم همينطور است ، براى اينكه حكم اين راز ؛ طولانى و فراگير است و معيار ؛ حقيقت انسان كامل و مرتبهء او كه داراى اسم « الله » است مىباشد و همان ( اسم ) تدبير و ادارهاش مىكند و در او احكام حقايقش را كه جامع اسمائى و كونى است ظاهر مىسازد ، و براى غير انسان كامل از جمعيتهاى ( اسمائى ) آنچه مناسب آنها از اسماء است مىباشد ، چون هر يك از افراد موجودات - جز انسان - نخست از حق صادر مىشود و دوم و وسط به او استناد مىيابد و سوم و آخر به او باز مىگردد ؛ يعنى از حيث اسمى از اسماء الهى كه بدان اختصاص داشته و بدان تعين مىيابد و اين فرد بدان ( اسم ) نسبت داده مىشود ، لذا گفته مىشود : عبد القادر و غير اين از اسماء و حكم الهى از حيث ( نسبت ) اين اسم به او و به آنچه بين اسماء از تفاوت و احاطه و تعلق و حكم است جارى بوده و تفاوت صور آثار آنها را كه مظاهرشان هستند آشكار مىسازد .
فصل دوازدهم از فصول باب در اسرار كلام است كه عبارت از نسبت بين ظاهر و مظاهر مىباشد .
1091 / 4 آن عبارت است از اجتماع حقايق بسيط منفرد و يا معتبر - با توابعش - تا صورت جمعيت بخشد كه از آن ( صورت جمعيت ) و بدان احكام اين حقايق فهميده شود ، و