هست ، ولى گاهى دانسته نمىشود كه منافى ؛ آنچه را كه با آن مناسبت ندارد و از جهت مجهول و منافى - به واسطهء عدم جامع - نمىپذيردش ، و گاهى حال نفسانى است ، و صاحب حال طبيعى مثلا وقتى امرى روحانى بر او وارد شود به واسطهء درخواست رقيقهء پنهان روحانى است كه در او - از جهتى كه نمىداند - نهفته است ، لذا آن را از خود نفى و رد كرده و انكارش مىكند ، و همينطور صاحب حال روحانى و عقلى .
1020 / 4 سپس ( گوييم : ) در مقابل هر انسانى كه گفتيم نسبتى خاص ( از حق ) است كه حكم آن به واسطهء قبول خاص عبدى و استعداد حالى عينى او تعين مىپذيرد ، و از اين نسبت تعين يافتهء از حق تعالى تعبير به اسم خاص به اين امر - از واردات و تجليات - مىشود .
1021 / 4 و از آن جمله تجلى تنزيه و تشبيه و ردّ و انكار - كه در عالم واقع است - مىباشد ، و از اين دانسته مىشود كه تجليات عام و خاص نسبت به هر كدام از اينها به حسب مراتب درخواست كنندگان و احوال طالبان و استعدادهاى ايشان است ، و اين همان چيزى است كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير گفته : هر دعايى كه از دعا كننده به زبانى از زبانها صادر مىشود ؛ در مقابلش از اصل مرتبهايست كه بدان مرتبه مستند است ، يعنى به حسب علم دعا كننده و يا اعتقاد اجابت آن است كه آن را دعا كننده از حيث آن زبان درخواست مىكند و به حال و وصف غالب بر او - حال دعا - تعيّن مىيابد . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
1022 / 4 سپس گوييم : طالب خالى از اين نيست كه يا آن را از حيثى كه مىداند و نخست و با او از آن حيثيت حاضر بوده مىطلبد ، و يا اينگونه نبوده ، پس اگر اول ( با او حاضر بوده ) باشد ؛ بيرون از دو قسم نمىباشد : اگر براى او شهود حقيقت آن در وقتى - با شهود اعيان لازمهء آن به گونهاى كه همه در علم الهى از ازل تا ابد بودهاند - مقدّر شده باشد ، در آن وقت آنچه براى او از آن در اين نشأه و هرچه از عوالم كه خداوند خواسته تعين يابد و بر آنچه كه ذاتش بهگونه مجمل حاوى آن است - با برخى از تفصيل - آگاهى مىيابد ، ولى اين آگاهى - با بلنديش و كمى يافتگانش - زمانش اندك است و دوامش محال ، اين هم به واسطهء سرّى است كه بيانش ممكن نيست و شايد بعدا بدان اشارهاى شود .
1023 / 4 گويم : شايد اين به واسطهء اختصاص دوام احاطه و بقاى آن به حقّ سبحان
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 614
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٦١٤