و همت در لغت نوعى از قصد و آهنگ و عزم است و از جهت اصطلاح ، انگيزهاى طلبى است كه از نفوس و ارواح ؛ براى مطالب ( مطلوبات ) كمالى و مقاصد غايى برانگيخته و برخاسته مىشود و به حسب گوناگون بودن اهلش و اختلاف مدارك و مراتبشان گوناگون مىگردد .
989 / 4 برخى از اينان هستند كه اهتمامشان به امور دنيائى كه اصول آن در بيان الهى آمده :
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنِينَ وَ الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ ذلِكَ مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ
، يعنى :
دوست داشتن خواستنىها از : زنان و فرزندان و بستههاى فراهم شدهء طلا و نقره و اسبان داغدار و رمه و كشت ، براى مردم آرايش يافته اين كالاى زندگى دنيا است و بازگشتگاه نيك پيش خدا است ( 14 - آل عمران ) مىباشد .
990 / 4 برخى از اينان هستند كه اهتمامشان به امور آخرت و كمالات روحانى است ،
وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا
، يعنى : مرتبتهاى آخرت بهتر و برترى آن بيشتر است ( 21 - اسراء )
991 / 4 برخى ديگر از اينانند كه همتشان به آنچه نزد خدا و در خداست مىباشد ،
وَ فِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ
، يعنى : رغبت كنندگان بدين نعمت رغبت كنند ( 26 - مطففين ) و اينان به حسب بهرهمندىهاشان از خداوند و به حسب مقامات و مراتب كمالى و اكمليشان متفاوتند .
992 / 4 پس هركس كه همتش به امرى از اينها تعلق گيرد ؛ همان مطلب و مطلوب غائى او است و نهايت وصولش - اگر برايش مقدّر شده باشد - به آنجا است ، و اكمل از آنان همتش به غير حق خالص و ناب - بدون توجه و التفاتى عشقى به آنچه گفته شد - تعلق نمىگيرد .
جندى اين چنين گفته .
993 / 4 و اما غير بشر ؛ قوهاى است آسمانى و علوى ؛ جذب كننده به سوى آنكه بر او وارد شده - به نسبتى روحانى و مناسب آن فلك كه تعين روحش آن را اقتضا دارد - و يا به نسبتى مولّدى ( زايچهاى ) كه طالع مسقط ( اندازنده ) نطفهء او به حسب باطنش - و يا طالع ولادت او به حسب ظاهرش - آن را اقتضا دارد ، تمام اينها در مفردات آن است .
994 / 4 و اما مركبات آن ؛ يا مركب از تمام آنها است و يا بعضى از آنها - با انضمام