مقابله و برابرى و الحاق شدنها بين دو متماثل و همانند هم در وحدت مىباشد ، پس وقتى با قصدى واحد - مانند دعا - به دو امر هم شكل در منشعب شدن از يك اصل توجه كردى ، و يا به واسطهء عمل واحدى - مانند نماز - به دو امر - مانند عبادت و تظاهر و ريا - قصد كردى ، و يا اينكه به واسطهء اين قصد و يا عمل - از حيث احديتش - دو هدف دنيوى و اخروى حاصل شود ، و يا اينكه فرعى را به دو اصل نسبت دهى - همچنان كه به غير اصلش نسبت دهى - و اين توجّه هم به واسطهء يكى از وجوه پنجگانه گذشته باشد ، به دو وجه از آنها و يا به غير اصل آن ، تو عمل را به مقتضاى روحانيت و جسمانيت خودت در يك حال قصد كردهاى ، مانند وضو گرفتن به نيت نزديكى به خدا و خنك شدن ، و يا اينكه يك جزء را به دو كلّى نسبت دهى ، مرتبهء خود را به مرتبهء وجوب و مرتبهء امكان - يك دفعه - از آن جهت كه آنها دواند ، بلكه از حيث « عماء » و يا مقام جمع احدى كه جامع بين آن دو است نسبت دهى .
984 / 4 حكم شيطانى « 1 » بر تو وارد شده و اخلاص رحمانى - به واسطهء پراكندگى همت و جدايى جمعيت و آميزش بين دو موضوعى كه از جهت احكام با هم تضاد دارند و تغيير توجه طلبى كلى براى برگشت و انحراف از مقابل شدن از برخى جهات - بر طرف مىشود ( و به واسطهء ورود حكم شيطانى بر تو ) از علم درست - كه هر حقيقت را از احكامش جدا مىكند - محروم مىشوى ، و نيز از نتيجه و ميوهء علمت كه عبارت از توجه تام - يعنى رسيدن به مطلوب است - محروم مىشوى .
985 / 4 و اين همان است كه حضرت شيخ قدس سره در شرح حديث گفته : اجابت پس از احديت توجه مذكور تابع تصور است پس هركس تصوّر درستتر نسبت به حق تعالى داشته باشد دعايش مستجاب است ، و درستى تصور تابع علم محقق و شهود درست است ، چنانكه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : اگر خداى را آنگونه كه در خور شناختنش است مىشناختيد ؛ هر آينه با دعاى شما كوهها از جا بركنده مىشدند ، و اينان كسانىاند كه نويد به استجابت داده شدهاند ، چنانكه در بيانش آمده :
ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ
، يعنى : مرا بخوانيد
هامش
( 1 ) - اين خبر ده سطر بالا است كه : پس وقتى با قصدى واحد به دو امر توجه كردى و . . . حكم شيطانى بر تو وارد شده . م