اجابتتان مىكنم ( 60 - غافر ) چون هركس حق را نشناخت نمىخواندش و در نتيجه استجابتى ندارد . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
986 / 4 و چون خداوند تو را به الهام از دورى از آنچه كه گفته شد يارى كرد تا احديت توجه مذكور - با استحكام بخشيدن اصول محقق پيشين - احديت آنكس كه به سويش توجه مىشود از روى علم ذوقى محقق تحقق پيدا كند ؛ نه نظرى از آن سوى حجاب و پردهء نظر و يا تقليدى نامعلوم ، از آميزش و پراكندگى به سلامت رهايى يافتى و شيطان ( خودت ) به دست خودت - به واسطهء ناتوانيش از بازگرداندت از جهت واحد احد - مسلمان شده و حال كارت به جايى مىرسد كه هرچه بر تو وارد مىشود از معدن و كانون خودش ( يعنى اصلش ) مىگيرى و بر چگونگى ورودش كه از كدام مرتبه وارد مىشود و بر دست كه - از مظاهر متوسط و يا تجلى وجه خاصى كه واسطهاى در آن و تعيّنى برايش نيست - وارد مىشود آگاهى خواهى يافت .
987 / 4 و مظاهر خواه شرطهايى براى تمام استعداد قابل مر قبول اثر حق سبحان را باشند - همچنان كه نظر ما است - و يا آنكه در رسانيدن اثر او واسطه باشند - همچنان كه صاحبان علوم نظرى برآنند - از اينروى ( اهل نظر ) اثر وجه خاص را ندانستند ، و يا خواه از خود توجه باشد ، و اين امرى است كه از او برمىخيزد و اثرش هم - بر غير وجه برخاسته شده - به او باز مىگردد ، و بيان الهى نظر به اين امر دارد كه :
وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ
، يعنى : و نيرنگ بد جز نيرنگ باز را نمىگيرد ( 43 - فاطر ) و يا اينكه خواه از غير توجه باشد ، و اين غير اگر از مراتب معانى باشد ؛ آن اسم ملحوظ متعيّن از اسماء الهى مىباشد ، و اگر از مرتبهء ارواح باشد ؛ آن حقيقت ملكوتى است ، پس نيكى كنندهء محض فرشته است و بدى كنندهء محض شيطان است و متردّد و در رفت و آمد بين آن دو ؛ جّن است ، و اگر از مرتبه مثال باشد ؛ حقيقت متمثّل شده است ، و اگر از خيال مقيّد باشد ؛ حقيقت متمثّل شده است كه قوهء تخيّل را آنگونه اثر مىبخشد كه تعقّل نمىبخشد ، اين از كتاب اشارات ابن سينا دانسته مىشود .
988 / 4 و اگر از عالم حسّ باشد : يا بشر است و يا غير بشر ، و بشر يا خودش است - خواه مانند خضر و عيسى عليهما السلام متروحن باشد و يا غير متروحن - و يا اينكه قوهء توجهش است ، و آن همتى است مرسل ( آزاد ) چنان كه گفتهاند : همت مردان كوهها را از جا برمىكند ،