آن مظهر اسم « باطن » - از وجهى - مىباشد ، و نسبت عالم مثال به صورت عالم ؛ نسبت خيال انسان و ذهن او است به صورتش .
916 / 4 و ( در فك ختم فص اسماعيلى ) گويد : خليل عليه السلام از وجهى مظهر عقل اوّلى است كه عبارت از اولين اسباب وجودى و شرط در اقامت خانهء وجود است كه بر مرتبهء امكان بنا نهاده شده است .
917 / 4 و اسماعيل عليه السلام مظهر نفس كلى است كه عبارت از لوح - از آن حيث كه محل نوشتار ايجادى است - مىباشد ، از اينروى معاون او در اقامت خانه وجود است .
918 / 4 و يعقوب نظير فلك اول است كه به نام عرش ناميده مىشود ، لذا به سبب معقوليت برجها ؛ دوازده فرزند براى او تعيّن يافت .
919 / 4 و هاجر مظهر لوح است كه از وجهى قابل است و از وجهى مملوك ، لذا لوح نسبت به قلم - به واسطهء مالكيت دادن حق او را و محل تصرفش قرار دان به واسطهء اثربخشى - محكوم است .
920 / 4 و آب زمزم كه اولين آبى است نزديك محل كعبه تعيّن يافت مظهر علمى است كه آن اول لازم ذات حق ؛ از حيث امتياز نسبىاش مىباشد ، از اين روى پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : آب زمزم براى آشاميدن ( رفع تشنگى ) نيست ، براى اينكه بيشتر علوم مردمان گمانى است و علومى محقق نيست ، و خداوند هم فرموده : من همراه گمان بندهء خودم - نسبت به من - هستم ؛ هرچه مىخواهد دربارهء من گمان بورزد . اما بيان آن حضرت ( ص ) كه : آن غذاى سير كننده و شفاى بيمارى است ، دربارهء كسى است كه بر راز قدر آگاهى يافته و به واسطهء تبعيت علم به معلوم تحقق يافته ، و وقوع آن حتمى و لازم است ، لذا به واقع شدن ملايم ؛ به شادى و سرور مىآيد و جانش از انتظار آنچه كه مىداند وقوعش مقدّر نشده آسايش مىيابد و از واقع شده اندوه نمىخورد .
921 / 4 و كعبه كه اولين خانهاى بوده كه براى مردمان وضع و قرار داده شده مظهر حقيقت عالم است كه قابل ايجاد اول - از حيث صفت اقتدارى كه عقل اول صورت آن است - مىباشد .
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 583
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٥٨٣