906 / 4 و اگر در اينجا گفت كه نشأهء انسانى در آن واقع شده و مدد پيشين به هفتاد و يك هزار سال رسيده - همچنان كه معيّن كرده - و عمر دنيا - تا آغاز آفرينش انسان - به هفده هزار سال رسيده - همچنان كه معين كرده - و هنگامى كه ولايت و حكومت انسان به تمام مدّت حكم فرشته سنبله - كه هفت هزار سال است - پايان يافت و از ميزان ؛ حكم قيامت را آغاز كرد و كار حشر و نشر به پايان رسيد و اهل دو سرا ( بهشت و دوزخ ) در منزلهاى خودشان به برخى از برج جوزا استقرار يافتند ، مدت ما بين اين دو با اين حساب ( يعنى با افزودن هزار سال ) پنجاه هزار سال مىشود و آن روز ذى معارج است .
907 / 4 و راز آن - خدا دانا است - اينكه : روز قيامت روز تجسّد نسبتها و اعمال و احوال مىباشد ، و شكى نيست كه در هر هزار سالى از مدت خلق انسان در دنيا كه هفت هزار سال است ، براى هر يك از ائمهء هفتگانهء اسمائى ؛ حكمى است كه به واسطهء سريان حكم آنها و انواع تجليات آنها ارواح و طبايعى كه در ستارگان هفتگانه و غير آنهايند اثربخشى مىكنند ، بنابراين رقايق هفتگانه اسماء در هر يك از هفت هزارها ؛ به هزار سال صورت مىگيرد ، و از ضرب هفت در هفت ؛ چهل و نه بدست مىآيد ، يعنى مطابق شمار اولوا العزمان از رسولان و خلفاى هفتگانهء هر يك ايشان ، و چون جمعيت همه به روز خاتم ( ص ) صورت يافت ، به پنجاه هزار سال مىرسد ، و چون مدت جمعيت احكام منسوب به هر اسمى از اسماء الهى را يك روز شمرده ، لذا هر هزار سالى به اعتبار نسبتش به هر اسم مربّى يك روز است ، براى اينكه آن مدت تربيت آن است به واسطهء اين رقيقه ، از اينروى روز « رب » هزار سال گشت ، چنانكه فرموده :
وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
، يعنى : نزد « رب » تو يك روز ، مانند هزار سال از اينها است كه شمار مىكنيد ( 47 - حج ) اين نهايت فهم من بود و خدا دانا است و بس .
908 / 4 و چون در اينجا بيان مظاهر كلى كه حضرت شيخ قدس سره در كتاب مفتاح بيان داشته به پايان رسيد ، صلاح چنان ديديم كه برخى از مظاهر را كه در ديگر كتابهايش بيان داشته - براى داشتن قواعد مهم و بر طرف كردن اشكالهاى پيچيده و سخت - اينجا نقل كنيم .
909 / 4 حضرت شيخ قدس سره در آغاز كتاب فكوك مىگويد : هرچه كه به نام كلمه ناميده