فرمان داد كه از هر جنس از خاك زمين مشتى براى او بياورند - همچنان كه از حديث دانسته مىشود - آن فرشته آورد و خداوند به دو دست خودش آن را خمير كرد و در آن تمام اضداد را گرد آورد ، و اين در دورهء سنبله ( پس از اسد ) بود .
902 / 4 سپس جسمهاى انسانى كه چهار نوع بودند : جسم آدم و جسم حوّا و جسم عيسى و اجسام فرزندان آدم ، در مبداء - با اجتماع در صورت انسانى و روحانى - مختلف شدند ؛ تا آنكه بىخرد نپندارد كه قدرت الهى و يا حقايق ؛ اين نشأهء انسانى را جز از يك سبب نمىآورد ، و بداند كه خداوند بر هرچه كه بخواهد توانا است ، و خداوند اين چهار نوع را در بيانش جمع آورده و فرموده :
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ
، اى مردمان ما شما را از نر آفريديم - اشارهء به حوا است - و انثى ، يعنى از ماده آفريديم - اشاره به عيسى است ( 13 - حجرات ) و از مجموع نر و ماده مقصودش فرزندان آدم به صورت نكاح و توالد است ، پس اين آيه از جوامع كلمات است تا پنداشته نشود كه اين فقط به واسطهء خود سبب است ؛ بلكه بازگشت به فاعل مختار دارد كه هرچه بخواهد و هرگونه كه خواهد - بدون بازداشتى - انجام مىدهد ،
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
، يعنى : بزرگ است خداى يكتا كه بهترين آفرينندگان است ( 14 - مؤمنون )
903 / 4 و در باب شصتم از كتاب فتوحات گويد : چون حكم سنبله پايان پذيرفت ؛ نشأهء انسانى به تقدير خداى عزيز و عليم ظاهر گرديد ، لذا انسان را از حيث جسمش خلقى معتدل آفريد و برايش در عالم عنصرى هفت هزار سال ولايت و حكومت قرار داد ، و حكم به ميزان - كه زمان قيامت است - انتقال مىيابد و در آن روز رستاخيز ترازوهاى عدل را برپا خواهد كرد و هيچ كس به هيچ وجه ستم نخواهد ديد « 1 » ، زيرا قيامت محل سلطان و حكمرانى ميزان است .
904 / 4 و چون عذراء هفتگانهء اعداد كه داراى هفتصد و هفتاد و هفت - در دو چندانى مزدها و ضرب مثل زدنها در صدقات - اند ؛ خداوند فرمود :
كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ ، وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ
، يعنى : مانند دانهاى است كه
هامش
( 1 ) - مضمون آيه 47 سورهء انبيا است .