حركتش سريعترين حركات باشد ، و اين نظير آن چيزى است كه كامل متروحن دارا است ، يعنى مسافت درازى را در زمانى كوتاه - در حالى كه ظاهر به خاصيت روح و سرّ شده و آن دو هم جسد را پيروى مىكنند - مىپيمايد .
839 / 4 سوم احاطهء آن ( قمر ) است به قواى ديگر ستارگان و حركات و خواص آنها و رسانيدنش مر همگان را دسته جمعى به روحانيت خود كه نزد ما به اسماعيل ناميده مىشود و نزد فلاسفه به عقل فعال ( و نيز رسانيدنش مر همگان را ) به آنچه كه در تحت طبقهء خودش است - به واسطه صورت - از عالم عناصر و مولّدات .
840 / 4 حضرت شيخ قدس سره در فك فص محمدى گويد : و اما راز شكافته شدن قمر و ظهورش به صورت تصرف آن حضرت صلى الله عليه و آله در آن اين است كه فلك قمر با اينكه از حيث جرم كوچكترين افلاك است ولى از حيث حكم جامعترين آنها است ، چون در آن قواى ديگر آسمانها و توجهات فرشتگان جمع است ، سپس از آن بر اين عالم و اهلش پخش مىگردد ، از اين جهت آسمان خلافت است ، پس سرّ جمعيت پيغمبر ما محمد صلى الله عليه و آله و ختميّت او از آن آشكار شد ، يعنى چون او آخرين رسول و جامع آنان بود ؛ در آخرين افلاك و جامعترين آنها از جهت قوا تصرف كرد ، پايان سخن حضرت شيخ قدس سره . و اين نظير آن چيزى است كه كامل دارد ، يعنى تحقق به اسماء الهى پيدا مىكند و از وى آثار تمام ( اسماء ) آشكار مىشود - جز آنچه كه از خصايص و ويژگيهاى حق تعالى است -
841 / 4 چهارم اينكه چون دانسته شد نورش از خورشيد - بوجه مذكور - مستفاد و گرفته شده است ، تحقق و ثبوت مىيابد كه نور آن - از آن حيث كه نور است - عين خورشيد است ؛ نه تغيير مىپذيرد و نه با آن غيريت و جدايى دارد ، يعنى ( خورشيد ) بر آن صدق مىكند ؛ به واسطهء صدق حقيقت جامع بر افراد خودش از تمام جهات ، و اگرچه فرد بر آن ( حقيقت ) - جز از بعضى جهات - صدق نكند . بنابراين قمر خليفهء خورشيد است در تاريكى شب ، همچنان كه خورشيد و نورش خليفهء حقاند در تاريكى كونى و ظلمت امكانى ؛ البته از آن جهت كه گفته شد : خورشيد - از حيث امدادش به اسم « محيى » بر مظاهر اسماء يعنى ستارگان و يا
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 558
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٥٥٨