بيمار شدم و عيادتم نكردى ، و فرمود ( ص ) : ان الله قال على لسان عبده : سمع الله لمن حمده ، يعنى : خداوند از زبان بندهاش گفت : خدا آن كس را كه ثنايش كرد شنيد ، و جمع بين دو اعتبار در اين سخن الهى است كه فرموده :
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
، يعنى : تو نينداختى وقتى تير را انداختى بلكه خدا بود كه انداخت ( 17 - انفال )
844 / 4 هفتم اينكه نور خورشيد جامع بين دو امر مختلف است ؛ مانند سرد كردن چيزى به واسطهء مظهريت شب مهتاب سرد ؛ و گرم كردن چيزى را به ذات خودش ( ذات آن چيز ) و يا به واسطهء آنچه كه بر گرميش مىافزايد ، مانند روشن كردن موضعى را به واسطه مقابل شدن با صورتش و انعكاس نورش را بر آن ( موضع - يعنى آينهاى در مقابل خورشيد قرار گيرد و موضعى ديگر را روشن كند ) و نيز تاريك كردن موضع ديگر به واسطهء انطباع و نقش گذاريش در ماه - با اينكه صورتش از آن ( ماه ) پنهان است - و اين مانند هدايت محمد صلى الله عليه و آله - به لطف حق تعالى - و گمراهى ابو جهل - به خذلان و واگذارى او - هر يك از اين دو به واسطهء استعداد خاص مظهرى است - يعنى از كمال استعداد اين و نارسائى استعداد آن - چنانكه خداوند مىفرمايد :
لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ
، يعنى : هرچه نيك كسب كرده مال او است و هر چه بد كسب كرده و بال او است ( 286 - بقره ) براى اينكه كسب براى قابل است ؛ همچنان كه خلق مال فاعل است ، و پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود :
مردمان به واسطهء اعمالشان جزا مىيابند ، و فرمود : نيكى همه به دست تو است ( اى خدا ) و بدى از جانب تو نيست ، بزرگان گفتهاند : هر نعمتى از جانب او فضل و كرم است و هر رنج و سختى از جانب او عدل است . اما بيان الهى كه :
قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
، يعنى : بگو همه از جانب خدا است ( 78 - نساء ) يعنى از جهت خلق نه كسب ، و يا آنكه از پديدهء فيض اقدس پاك است كه به زبان حالش مىگويد : پذيرفت هركه را پذيرفت - بدون علت و انگيزهاى - و وازد هركه را وازد - بدون علت و انگيزهاى -
845 / 4 پس از اين اسرار دانسته شد كه ماه مظهر خورشيد است و مفصل مجمل احكام و خواص درنورديده شده و مندرج در ذات خورشيد است كه ظهور و تعدد آنها ( احكام و خواص ) موقوف بر قوابلى است كه داراى استعدادهاى گوناگونى مىباشند ؛ مانند وجود الهى