تباهى از جانب اعراض صورى آنها و كيفيات نورى عرضى آنها - هنگامى كه رستاخيز برپا شد و طوفان عنصر آتشى به گردش درآمد و آسمان چون فرش قرمز سرخگون شد - وارد مىشود و صورى كه مراتب و طبقاتش منظّم و آراسته بود همگى درنورديده شده و دگرگونى مىيابد ، چون آنها قوهء فلكهاى چهارگانه را ندارند . سپس ( گوييم : ) دوام اين گردش ( افلاك ) به واسطهء دوام تابش پىدرپى ( تجليات ) است كه بر اساس دوام التحام ( جفت و نزديك بودن ) مىباشد ، اين گردش با توجه به نفوس آنها ارادى است و با توجه به اينكه حكم جمع احدى الهى است جبرى مىباشد ، و يا با توجه به دوّمى ارادى و جبرى است ، از آن جهت كه حكم جمع الهى است ارادى است - ولى ارادهاى ذاتى - و از آن جهت كه اثر لازم او است جبرى است ، زيرا قوهء حركت دهنده و قابل آنها در هر كدام ( از انواع گردش ) احدى است كه تخلّف پذير نبوده و نيست ، برعكس نفوس حيوانات و طبايع تمام عنصرىها .
683 / 4 دوم ( آگاهى ) بر علت اثرگذارى ستارگان ؛ به واسطهء اتصالات و حركات مختلفشان و برخورد اشعات آنها است ، براى اينكه اين حالات اسباب ( جمع سبب ) تركيب قواى آسمانى طبيعى است ، خواه عنصرى باشد - چنانكه در آسمانهاى هفتگانه است - و يا غير عنصرى - چنانكه در چهارمين آسمان فوقانى مىباشد - پس برخى از آسمانهاى هفتگانه طبيعتش سرد و خشك است و ( اسم ) « جواد » بر آن غلبه و استيلا دارد - مانند زحل - و برخى ديگر طبيعتش گرم و تر است و ( اسم ) « علّام » بر آن غلبه و استيلا دارد - مانند مشترى - و به زودى بيان همه خواهد آمد ، بنابراين هنگام اتصالات اين اسباب با هم اختلاط و آميختگى يافته و قوا امتزاج و آميزشى روحانى پيدا مىكنند كه در امتزاج و آميزش جسمانى اثر مىگذارد .
684 / 4 سوم ( آگاهى ) بر سبب اختلاف اثرگذارى آنها است ، و اين به واسطهء اختلاف امتزاجات بين آنها ؛ به سبب اجتماع و افتراق ( گرد آمدن و دور شدن ) و تناسب اتصالات و به همپيوستگىها و تنافر ( از هم رميدگى ) آنها مىباشد ، و خلاصه اينكه مندرج در تحت اختلاف تركيبات و نكاحها كه مقتضى اختلاف نتايج و به دست آمدهها است مىباشد .
685 / 4 چهارم ( آگاهى ) بر سبب اثربخشى حركت در حركت و حرارت در حرارت است ، و آن اينكه حركت ؛ حرارت را پديد مىآورد و حرارت حركت ديگرى را بوجود مىآورد ،
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 508
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٥٠٨