نيستند ، لذا ذوق هر چشنده ( مكاشفهء هر مكاشف ) را پذيرفته و جهت درستى و نادرستى را در آن مىدانند ، چون تجلى ذاتى از جهتى عين هر صاحب معتقدى است و ظاهر به حكم هر صاحب استعدادى مىباشد .
563 / 4 شيخ مؤيد الدين جندى در مقام شرح سخن شيخ اكبر - ابن عربى - رضى الله عنه در فصّ شيثى كه : در هيچ كس از خدا چيزى نيست « 1 » . و در هيچكس جز نفسش چيزى نمىباشد - اگرچه صور گوناگون بر او بگردد - و هر كسى نمىداند كه كار اينچنين است « 2 » ؛ مگر افرادى از اهل الله ، و اگر كسى را مشاهده كردى كه اين را مىداند بر او اعتماد كن ، چون او عين صفاى خلاصهء خاصهء خاص - از عموم اهل الله - است « 3 » .
564 / 4 گويد « 4 » : مراد از افراد از اهل الله كاملاناند ؛ و آنان بر طبقاتى چنداند و همگى عطايا را از جانب خداوند به واسطهء سريان سرّ :
وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ
، يعنى : آنچه نعمت داريد از جانب خدا است ( 53 - نحل ) مىبينند ، و اين مشهد در مفهوم ظاهرى خلاف اين مىنمايد و اين چنين نيست ، چون افرادى از اين طبقات هستند كه تمام نعمتها را از جانب خدا مىبينند ؛ ولى به واسطهء اسبابى كه آنها غير خدايند ، و برخى افراد ديگر از آن طبقات هستند كه اثر را از اسباب و وسايط نمىبينند ، و برخى افراد ديگر از آن طبقاتاند كه آنها را شرط مىبينند - نه اسباب و علّت - و برخ ديگرى از آنان نعمتها را بدون واسطه از خدا مىبينند و برخ ديگرشان اسباب و وسايط را نيز از جمله نعمتهاى الهى مىبينند .
565 / 4 و تمامى اين اصناف در عين كشف محجوباند و در عين توحيد مشركاند ، چون اينان خداى را در مشاهدهء تمام نعمتها از جانب حق تعالى توحيد كرده و به يكتايى مىستايند ، ولى وسايط را هم اثبات مىكنند و نعمت و نعمت گيرنده و نعمت دهنده را نيز
هامش
( 1 ) - يعنى اگر امر به حسب قابليت آنان باشد ، پس در هيچكس از خدا جز وجود نيست و در هيچكس جز نفسش چيزى نمىباشد ، چون هرچه از هر كس ظاهر مىشود اقتضاى وجودش است ، و اگرچه صور گوناگون بر او وارد شود ، و اين گوناگونى به اعيان باز مىگردد .
( 2 ) - يعنى هرچه پديد مىآيد از اقتضاى اعيان است .
( 3 ) - اينان كسانىاند كه در بيان سائلان معرفىشان كرده ، و خاصهء خاص كسى است كه از خلق به حق بازگشته ، و صفاى خلاصهء خاصهء خاص عبارت از علوم و حقايق حقانى است . كه از آميزش موجودات و اكوان و نقايص امكان صافى و پاك است .
( 4 ) - يعنى جندى در شرح سخن ابن عربى در بخش بالا گويد . م