555 / 4 دستهء دوم گروهى ديگراند در مقابل اينان كه ادراك حق تعالى در هر حقيقتى بر ايشان غالب است ، براى اينكه حق تعالى بر امرش در ايشان غالب است ، لذا از اين امر كه اشياء مجالى اويند و فقط او است كه در آنها ظاهر است بىخبراند ، از اينروى مطلقا غير را نفى مىكنند و جز به حق ظاهر اقرار و اعتراف ندارند ، و اگر از تعدّدات و سبب آنها مورد پرسش قرار گيرند نمىدانند كه چه و چگونه است .
556 / 4 گويم : گويى كه اينان همان افراداند كه مظاهر فرشتگان مهيّمن - در شهود جمال جلال حق سبحان - مىباشند .
557 / 4 دستهء سوم كاملان متمكّن و قوىاند كه همرديفان كاملان در شهوداند ، و شأن ايشان جمع بين دو مشاهده است :
558 / 4 مشاهدهء نخستين مشاهدهء حق است ظاهرا - از حيث وجود - و اينكه اصول حقايق ؛ مانند اين سه و غير اين سه مظاهر و آثاراند ؛ يا ابتدأ خاص خداوند سبحاناند - مانند اين سه و امثال آنها از اسماء ذاتى - و يا مجالى او و ( مجالى ) مجالى مذكور او ( از اصول اسماء ذاتى ) هستند ، و حق تعالى از آن سوى تعينات تمام حقايق كلى و جزئى كه نسبت به او دارند - به معنى اسمى و وصفى و به غير او به معنى خلقى و كونى - آشكار و مشاهده مىشود ، و تمام تعينات جز شئون ذات او نيست ؛ با تفاوتى كه بين آنها از جهت حكم مىباشد ؛ يعنى از محيط و محاط بودن و از كمال و نقص پندارى داشتن ؛ نه نقص محقق و ثابت - نسبت به وجود - چون نسبت به وجود : هر چيزى در آن همه چيز هست .
559 / 4 مشاهدهء دوم مشاهدهء آنان است در عين شهود اول و با او - به صورت جمع نه جدا جدا - چه رسد به انفراد و تنهايى ، ( و مشاهده آنان اين است كه : ) حق تعالى مظهر احكام اين حقايق از حيث تعينات آنها است كه بدانها از حق سبحان - از حيث وجود واحد مطلق او - امتياز مىيابند ، نه اينكه مظهر آنها از حيث اجتماع آنها در مرتبهء جمع احدى و حقيقت الحقايق مىباشد ، چون تمام حقايق اسمائى و اعيان كونى احوال نسبتهاى ذاتاند كه شأن آنها اين است كه وقتى به صورت مجموع در علم اعتبار شود ؛ مرتبهء ذات ناميده مىشود ، پس چگونه از ذات امتياز دارند ؟ امتيازى كه بدان ؛ حكم به ظاهر بودن آنها و مظهر بودن حق تعالى
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 474
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٤٧٤