درست باشد ؟ اما غيب ذاتى كه عبارت از وجود مطلق است ؛ حكمش بر هر اسم و صفتى ؛ و از هر تعيّن و تعدّد و ظهور و تجلى و مجلا و حجاب و غير اينها برترى و بلندى دارد ، بنابراين اينان ( صاحبان مشاهدهء دوم ) جامع بين دو شهود و ناظر در دو آينه از دو طرف - با هم - هستند ، و اينان كسانىاند كه حق تعالى را به حق شهودش مشاهده كردهاند و به حق معرفتش - به حسب خودشان نه به حسب او - شناختهاند .
560 / 4 و اين به واسطهء تحقق و ثبوتشان است به شهود ثابت به او ( تعالى ) مر ايشان را از آن جهت كه به او ادراك مىكنند ، و اين عبارت از مظهر بودن حق تعالى است مر حقايق و احكام آنها را ، و آن مرتبهء قرب نوافل است كه در آن اين اعتبار است كه حق تجلى كننده آلت ادراك بندهء تجلى شده مىشود ، و نيز به واسطهء تحقق و ثبوتشان است به شهود ثابت او ( تعالى ) به ايشان ؛ از آن جهت كه او - سبحانه - به ايشان ادراك مىشود ، و اين عبارت از مظهر بودن ايشان است مر وجود حق را ؛ و آن مرتبهء قرب فرايض است كه در آن اين اعتبار است كه بندهء تجلى شده آلت ادراك حق تجلى كننده مىشود ، و اين همان چيزى است كه حضرت شيخ قدس سره بدان اشاره كرده و گفته : تو آينهء اويى و او آينهء احوال تو است .
561 / 4 خلاصه آنكه : مظهريت خداوند سبحان مر حقايق و تعيّنات آنها را به اعتبار وجود مطلق او است كه از آنها به غيب ذاتى و وحدت اطلاقى خودش ؛ و تعدّدات آنها امتياز دارد ، و اينكه مظهريت آنها مر حق سبحان را به اين اعتبار است كه آنها شئون كلى و يا جزئى ؛ و احوال ذاتى اويند كه او ؛ به يكى از دو اعتبار عين آنها است : يا به اعتبار احديت جمع او مر آنها را ؛ و يا به اعتبار تنزّل او در مراتب اسماء و صفاتش ، اين آن چيزى است كه به طور پراكنده از سخنان متفرق حضرت شيخ قدس سره مفهوم شده است .
562 / 4 حضرت شيخ قدس سره در تفسير گويد : محجوبان و پوشيدگان از حق - از صاحبان عقايد - كسانىاند كه بر آنان وجهى كه بدان اسم با مسما مغايرت دارد غالب است ، و بر صاحبان اذواق مقيد ؛ حكم وجهى كه بدان اسم با مسمّا اتحاد پيدا مىكند غالب است ، و اگر چه در برخى با بقاى امتياز و اختصاص مىباشد ، و بزرگان داراى مقام جمع و احاطه - به واسطهء تجلى ذاتى و حكم مرتبهء احديت جمع - هستند ، لذا نه به ذوقى و نه به گرايشى مقيّد
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 475
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٤٧٥