شكل و اخلاقش تابع تخيل پدر و مادر است در حال بسته شدن نطفه - به حسب مقاومت بين تخيّل آن دو - و آنان در اينباره داستانها و تجربياتى دارند و براى اين امر قاعده و قانونى وضع كرده و گفتهاند : هركس كه مىخواهد فرزندش بر شكل مخصوصى باشد ؛ صورت او را بر صفحهاى نقش كرده و در هنگام نزديكى مقابل خود بگذارد تا وقت بسته شدن نطفه بدان ناظر باشد ، و هركس كه مىخواهد فرزندش بر خلق و خوى مخصوص و يا صفت مخصوصى از علم و يا عمل و يا غير اينها باشد ؛ هنگام بسته شدن نطفه بايد آن را تخيل نمايد و - نيز - نر و ماده بودن هر يك را كه مىخواهد تخيّل كند .
547 / 4 تمام اينها بر اساس اين قاعده است كه هرچه در وجود عينى ( خارجى ) ظاهر مىگردد ؛ سايه و مثالى است كه حكايت از آنچه تعيّنش در مراتب روحانى و مثالى و علمى معنوى پيشى داشته مىكند ، براى اينكه برانگيختهء از تجلى ذاتى - كه تجلى حبّى كمالى اسمائى است و به ذات قدسى خود در خواست ظهور را از جهت فعلى وجوبى دارد - حقايق كونى ذاتىاند كه به زبان استعداد درخواست قبول و انفعال را دارند ، و از دو مرتبه و به موجب دو درخواست ؛ نفس رحمانى كه عبارت از « عما » است تعيّن يافت ، و به اين ؛ فرديت نخستين بين غيب و شهادت و جمع بين آن دو تحقق و ثبوت يافت ، و اين در تمام مواليد سريان پيدا كرد ، از جهت روح ؛ به واسطهء قلم و لوح ( نر و ماده ) و از جهت جسم كلى ؛ به واسطهء عرش و كرسى ، و مقام جامع بين آن دو ؛ به واسطهء آدم و حوا ، چنانكه خداوند فرموده :
سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها
، يعنى : منزه است آنكه همه جفتها را بيافريد ( 36 - يس )
وَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
، يعنى : همه چيز را دو صنف آفريديم باشد كه پند گيريد ( 49 - ذاريات ) .
اصل سيزدهم در تعيّن معقول بودن مرتبهء جسم كل و صورت عرش
548 / 4 گوييم : بعد تعيّن معقوليت مرتبهء طبيعت در معقول بودن مرتبهء هباء ؛ معقوليّت مرتبهء جسم كل تعين مىيابد ، يعنى كلىاى كه نخستين صورتى كه تعيّن آن در آن جسم ظاهر گشت