فرشتگان و ستارگان و عناصر و مولّدات گرفته تا انسان ، و اين براى تحقيق و ثبوت كمال جلا و استجلا است و بدين سبب به نام كتاب مبين فعلى ناميده مىشود و كتاب مبين كه در قرآن آمده همين است .
385 / 4 پنجم و ششم : توجه داشتنش است به وصف تدبير و تكميل آنچه كه از وى ظاهر مىگردد و تفصيل مىيابد « 1 » ، و بدين سبب نفس كلى ناميده مىشود . و توجه داشتنش به تدبير و اداره كردن به دو صورت است : يكى كلى ؛ و آن به اين اعتبار نفس كاملان از انبيا و اوليا - غير از پيغمبر ما صلى الله عليه و آله - مىباشد ، براى اينكه نفس ناطقهء او كه تدبير و اداره كنندهء صورت مطهر و پاك او است همان جهت تفصيل قلم اعلا است مر آنچه را كه در لوح محفوظ به فرمان : آنچه كه خواهد شد بنويس ؛ مجمل گرفته بود . و ديگرى نفوس جزئى است كه تدبير و اداره كنندهء اشخاص و افراد جزئى عنصرىاند ، و به واسطه جهات ششگانهء آن ( لوح محفوظ ) جهات عالم شش گرديده است ، و وجه هفتم ؛ جامع اين وجوه است .
وصل چهارم در بيان اركان و پايههاى لوح
386 / 4 فرغانى گويد : از آن جهت كه نسبت لوح به تعيّن دوم - كه به نام الوهيت ناميده شده - شديدتر است و آن ( الوهيت ) داراى چهار اصول و سه شرط و متمماتى در ظهور تمام احكامش - كه همان اصول هفتگانهاند و پيش از اين گفته آمد - مىباشد ؛ اسم « بارى » در لوح ؛ براى هر يك از اين اركان چهارگانه مظهرى خاص و صورتى روحانى - با اشتمال هر يك از آنها بر آثار باقى - معين و مشخص كرد .
387 / 4 بنابراين اسرافيل عليه السلام مظهر ركن حيات كلى است ، و بدين جهت است كه حيات ابدى اخروى تعلق به نفحهء دوم او در صور - كه مجمل صورتهاى طبيعى و عنصرى
هامش
( 1 ) - يعنى به صور موجودات مثالى و حسى ظاهر مىشود و تدبير مىكند و حفظ مىنمايد و كلى را به صفت كلى و جزئى را به وجه جزئى تدبير و اداره مىكند .