از توجه به دو طرف ( نفسانى و روحانى ) باز ندارد ، از قرارگاه قواى مغزى دروازهء صور خيالى باز شده و به نقاشى قوهء نقش كننده از گنجينههاى روح حسّى در خيال ، و گنجينههاى روح عقلى در روح فكرى ، به صورتهايى كه مناسب و حكايت كنندهء آنچه كه در ذات نفس به واسطهء دو روح مذكور ( حسّى و عقلى ) نقش شده است ؛ مىپردازد ، يعنى آنچه را كه گاه با مقابل شدن با عالم بالا بدست مىآورد ؛ و آن به سبب بر طرف شدن مانع است كه اشتغال حسى مىباشد - هم چنان كه در رؤياى صادقه اينگونه است - و گاهى هم با مقابل شدن با عالم پائين است - همچنان كه در اضغاث و احلام اينگونه است - و گاه ديگر ( مقابل شدن ) با هر دو عالم است كه از هر دو تركيب مىيابد .
263 / 4 همهء اينها گاهى در خواب و گاهى در بيدارى - چنانكه در الهامات و وسوسهها هست - اتفاق مىافتد ، با اينكه مراتب پنجگانه كه در نفس الامر واقع و ثابتاند و از تعينات معنوى و يا روحانى و يا مثالى مطلق و يا مقيد درست و يا حسّى هستند تغيير نمىكنند ؛ چگونه خود مراتب تغييرپذير باشند ؟ در حالى كه از آنها مواد و اصول علمى جدا مىشود و به زودى روشن خواهد شد كه آن عالم معانى و لوح محفوط و عالم مثال است و از آنجا براى اهل كشف حقايق آشكار مىشود و از آنجا كتابهاى الهى فرود مىآيد .
264 / 4 از آن جمله اينكه خميرمايههاى كونى و وجودى از آنها جدا مىشود ، چون خميرمايههاى مولّدات ( سهگانه ) اجسام بسيطاند و خميرمايههاى آنها صورتهاى مثالى و يا روحانىاند و خميرمايههاى آنها صورتهاى معنوىاند - هم چنان كه در اصل نكاحها برايت روشن خواهد شد - سپس ( گوييم : ) براهين شهودى همراه با كشف و الهام و براهين نظرى عقلى - در آنچه كه به افق فهمها و ادراكات مىرسد - مستند به اين مراتب است .
265 / 4 و از آن جمله ظهور عجايب تركيبات صناعى است كه گاهى به صورتهاى محسوس متصوّر مىشود و گاه ديگر به ذهنى ، و هر كدام اينها گاهى به واسطهء آلات و افزار مخصوص است و گاه ديگر به غير آنها ، و اين به واسطهء انتقال است در آنچه كه قوهء مفكّره در آن تصرف دارد - يعنى از نقشهاى ذهنى مغزى كه به اين بخار معمور و آبادان است - به صورتهاى حسّى محقق و ثابت و يا فرض شده ، اين تركيباتى كه اشخاص و افراد بىپايان
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 393
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٣٩٣