عبارت از اصول اسماء الوهىاند كه چهارتاى اولين - از حيات و علم و اراده و قدرت - مىباشند .
274 / 4 و نيز دانسته مىشود كه حدود اين مقدمات نتيجهدار ؛ احكام اين اسماء چهارگانهء ذاتىاند و حقايق آنها - از آن جهت كه حقايقاند - عين ذاتاند ، و نتيجه و حاصل آن تركيب احكام و نسبتهاى آنها مىباشد ، و هر تركيب نتيجهدارى داراى حدود چهارگانهاى است كه يكى از آنها تكرار مىشود ، يعنى بين دو مقدمه در رفت و آمد است ( يعنى حد وسط ) ، پس باقى ماندهء آنها سه است در صورت ؛ و چهار است در معنى ، و به واسطهء اين فرديّت صورى كه شرط در هر نتيجهگيرى است حاصل مىآيد ، براى اينكه هر نتيجهاى از ظاهر و مظهر و رابطه حاصل مىآيد ، و اگرچه رابطه نسبتى پنهان به دو طرف دارد ، بنابراين حدّ وسط - در اين سخنى كه درآنيم - عبارت است از نسبتى كه جامع بين حقايق الهى فاعل ، و كونى وجودى قابل مىباشد - يعنى سرّ احديت جمع - ولى از جهت سريانش به واسطهء توجه ارادى در باقى اسماء كلى مذكور ، يعنى اراده ؛ كه به واسطهء حكمش سه اسم باقى را رنگ مىبخشد ، و تكرارى كه گفتيم شرط در هر نتيجهگيرى است عبارت است از ترداد ( رفت و آمد ) نكاحى كه بيان شد ، يعنى سريان اجتماعى ( جمع شدن ) با هر يك از سه تا ، و به واسطهء ترداد است كه صورت سه مىشود و معنى چهار ، چون ترداد عبارت است از سريان يكى از آنها در سهتاى ديگر و پنهان شدنش در آنها ؛ تا به سبب پنهان بودن راز جمعى نكاح كنندهء جمع شونده ؛ حصول نتيجه درست باشد - و اگرچه به سبب نسبت اراده باشد - زيرا ظاهر را از حيث صورتش هيچ اثرى نيست ، بلكه از جهت غيب و معناى آن است - به سبب سريان سرّ جمع احدى - .
275 / 4 و در توضيح اين مطلب ناگزير از تكرار نقل آنچه كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير بيان داشته - با برخى از انتخاب - هستيم و آن اينكه گفته : خداوند سبحان به علمش كه همان نور او است در غيب ذاتش - در كمال ذاتى مطلق - نظر افكند و كمال پنهان ديگرى را در غيب هويتش مشاهده كرد كه عبارت از كمال جلا و استجلا بود ، در آن حال رقيقهاى بين دو كمال اتصال پيدا كرد - اتصال تعشق تام - و اين نظر مقدس و پاك و دور از احكام حدوث ؛
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 396
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٣٩٦