841 / 3 بدان كه براى اعظم و بزرگتر بودن اسم مرتبهء ديگرى است كه اختصاص به تعريف دارد ، پس هر اسمى كه تعريفش از غير خودش تمامتر باشد ؛ اين از ديگرى اعظم و بزرگتر است ، چنان كه رسول خدا صلى الله عليه و آله دربارهء بيان الهى كه :
وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ
، يعنى : خداى شما پروردگار يكتا است ( 163 - بقره ) و دربارهء آغاز سورهء آل عمران و اوايل حديد بيان داشته است « 1 » ، پس بزرگتر بودن در آنها ( يعنى در آن آيات ) از جهت تعريف ( رسول الهى ) است نه از جهت تأثير و اثر بخشى ، بلكه بزرگتر بودن ( اعظميت ) در تأثير پيش از اين گفته شد .
842 / 3 و نيز سزاوار است كه بدانى اعظميت كه اختصاص به تعريف و دلالت دارد بخش به دو قسم مىشود : قسمى داخل در مرتبهء لفظ و نوشتن است كه در آيات گذشته بدانها اشاره شد ، و قسمى خارج از آنها است ، و آن قسم پنجم است و اختصاص به انسان كامل دارد ، چون او از حيث كمال دلالتش - يعنى از حيث جمع واحديت و برزخيّتش - داراى دلالت كامل بر حضرت حق متعال - از جهت ذات و صفت و فعل و مرتبه - دارد ، جز آنكه اين دلالت در دو مرتبهء لفظ و نوشتن داخل نمىشود . تا اينجا سخن حضرت شيخ قدس سره در شرح حديث بود .
843 / 3 شيخ مؤيد الدين جندى در شرح فصوص گويد : بدان كه اسم اعظمى كه نامش مشهور است و خبرش مطلوب ؛ پيچيدن و پنهان كردن آن واجب است و پخشش حرام ؛ از جهت حقيقت و معنى از عالم حقايق و معانى است و از جهت صورت و لفظ از عالم صور و الفاظ .
844 / 3 اما حقيقتا ؛ عبارت است از احديت جمع تمام حقايق جمعى كمالى به تمامه . و اما معنا ؛ عبارت است از انسان كامل در هر عصر و زمانى ؛ و آن قطب الاقطاب است كه حامل امانت الهى و خليفه و جانشين خدا و نايب او مىباشد كه به صورتش ظاهر گرديده است .
هامش
( 1 ) - يعنى در روايات بيان داشته كه در اين آيات اسم اعظم هست . م