هيچ كس به ذات خود و از جانب ذات خودش نمىداند ولى به واسطه معرفى و اعلام خدا مىداند ، براى اين كه برخى از بندگان خدا هستند كه خداوند بر آنها آگاهىشان مىبخشد ، و ما برخى از اهل الله را ديدهايم كه مىداند چه موقعى مىميرد و در رحمها چيست ؛ بلكه - به خدا سوگند - پيش از باردارى مىدانند ، با اين كه پيغمبر صلى الله عليه و آله در حديث قيامت - هنگامى كه از پنج چيز كه جز خدا آنها را نمىداند مورد پرسش قرار گرفت - اين آيه را تلاوت فرمود : ان الله عند علم الساعة و ينزل الغيث و يعلم ما فى الارحام و ما تدرى نفس ماذا تكسب غدا و ما تدرى نفس باىّ ارض تموت ان الله عليم خبير ، يعنى : علم قيامت نزد خدا است كه باران فرود آورد و آنچه را در رحمها است بداند ، كسى چه داند كه فردا چه كسب مىكند و هيچ كس نمىداند به كدام سرزمين مىميرد ، اما خدا دانا و آگاه است ( 24 - لقمان ) مطابقت اين بستگى به آن چيزى دارد كه بيان داشتيم .
835 / 3 و يا اين كه مقصود آن است كليد و كيفيت گشودن آنها را نمىداند ولى حقيقت آنها را - از آن جهت كه حقيقت آنها است - نادان نيست ، براى اين كه فتح اول واقع شد و گذشت ، چون آن عبارت از ايجاد است ، بنابراين شاهد و گواه اكنون - اگر حق تعالى بر مفتاحها و فتح آگاهيش داده باشد - فتحى مانند فتح اول - نه عين آن را - مشاهده مىكند .
836 / 3 بدان كه مفتاحهايى كه بدان اشاره شده از اسماء ذاتاند و از جهات بسيارى دلالت بر ذات دارند ، و اگر چه از تمام جهات دلالت مطابقه - جز قسم پنجمى كه آن را جز كاملان نمىدانند و براى هيچ كس بازگو نمىكنند - نداشته باشد ، و از حيثيت اين اسماء است كه راز مبدأ بودن حق تعالى آشكار شده است و از آن اعتبارات و اضافات و مراتب منشعب و جدا مىگردد .
837 / 3 و شايستهترين مراتب ذات از حيثيّت اين اسماء همان الوهيت است كه همانند سايهاى نسبت به مقام ذات مىباشد ، و اصول اسماء الوهى كه عبارت از : حى و عالم و مريد و قادر است نيز مانند سايههايى نسبت به اسماء ذات كه گفتيم مىباشد ، پس اعظم و بزرگترين اسماء حقيقت الوهى اسم « الله » است ؛ و از اصول اسماء اسم « الحى » مىباشد و ديگر اسماء الوهى تابع آن چهار اسماند كه گفته شد ؛ و اسم « الله » موضوع براى تعريف حقيقت الوهيت - از حيث احديت جمع آن - مىباشد .
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 299
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٢٩٩