حيث بهرهورىها كم و زياد مىگردد ، و فراگير « 1 » - چون شامل مقام وجوب و امكان از صفات و احكام است و امكان ظهور بالفعلش در هر برهه و زمانى با ثبوت مناسبت از وجه اول ( يعنى تجليه ) نيست - نيز داراى كمال است ، و آن ( فراگير ) محبوب حق تعالى و برزخ برزخها « 2 » و آينه ذات و الوهيت - با هم - و لوازم آن است « 3 » ، اما صاحب مناسبت ذاتى از وجه اول محبوب مقرب است نه غير اين « 4 » .
750 / 3 و اما آن دو كه بين مردمان است ؛ آنها دو مثال براى دو الهى مذكوراند :
751 / 3 يكى از جهت اشتراك در مزاج ؛ به معنى وقوع مزاج هر دو در يك درجه از درجات اعتدالات انسانى ، و يا اين كه مزاج يكى از آن دو در درجه ؛ مجاور مزاج ديگرى است « 5 » ، و اين در مقام تحقيق اصل بزرگى است ، چون تعيّنات ارواح مردمان از عوالم روحانى است و تفاوت درجات آن عوالم در شرف و بلندى مقام از جهت كم و زياد بودن واسطهها است كه اقتضاى كمى و زيادى تضاعف وجوه امكانى را دارد « 6 » ، و موجب آن - پس از قضا و قدر الهى - مزاج است كه به حسب خود مستلزم تعيّن روح مىباشد ، بنابراين نزديكترين نسبت به اعتدال حقيقى كه نفوس كاملان « 7 » تعيّن مىپذيرد مستلزم قبول روحى به نسبت برتر و عالىتر از عقول و نفوس عالى مىباشد .
752 / 3 دوم مناسبت روحانى كه با مناسبت ذاتى ثابت پنهان مشابهت دارد « 8 » ، و آن تابع مناسبت مزاجى مذكور است ، چون گفته شد كه روح به حسب مزاج تعيّن مىپذيرد .
753 / 3 و چون اين را محققانه دانستى ؛ مبدأ تعيّن برترين روحها - يعنى ارواح كاملان - را ام الكتاب « 9 » خواهى ديد و مبدأ تعيّن برخى را - از جهت علم و وجود تنها - ذات قلم اعلا
هامش
( 1 ) - يعنى تحت پوشش قرار دهنده . م
( 2 ) - زيرا آن بين تعيّن و لا تعيّن است ، چون مظهر تعيّن اول است كه جامع همه تعيّنات است ، يعنى بين وجوب و امكان و بلكه احديت و واحديت .
( 3 ) - يعنى از وحدت و تنزيه كه هر دو لازم ذاتاند و فراگيرى تمام اسماء كه لازم الوهيت است .
( 4 ) - يعنى مقام مجبوبيت و مقرب بودن براى صاحب مناسبت ذاتى - از وجه اول - نيست .
( 5 ) - تفصيل اين در نمط سوم از كتاب اشارات آمده است .
( 6 ) - كثرت وسايط مقتضى كثرت وجوه امكان است و كمى وسايط به واسطه كمى وجوه امكان است .
( 7 ) - نفوس كاملان در نقطه مركزى دايرهء او ( ص ) اند ، يعنى دايرهء اعتدال حقيقى كه مركزش روح محمدى ( ص ) است .
( 8 ) - يعنى مناسبت روحانى داراى دو وجه است : نخست مناسبتش با مزاج و ديگر مناسبتش با حق تعالى از جهت برخاستن وسايط .
( 9 ) - يعنى حضرت علم ، براى اين كه آن اصل تمام لوحها و كتابها است و هر چه در آن نوشته مىشود به حسب علم است ، و ام الكتاب حقيقى كه مبدأ تعيّن كاملترين كاملان و ختم كاملان ( ص ) است آن تعيّن اول است كه مبدأ اصلى جملى جمعى مىباشد .