يعنى : خدا بود و با او چيزى نبود ؛ اين مقام است ، و به زودى بيان خواهيم كرد كه عدهء بسيارى حضرت احديت جمع و حقيقت الحقايق را بر مطلق وحدتى كه فراگير احديت و واحديت - به هر دو طرف آنها - است اطلاق مىكنند .
690 / 3 سپس ( گوييم : ) اولين تعيّنات تعقلّ شده - چنان كه در كتاب نصوص به آن عنوان داده - عبارت است از نسبت علمى ذاتى ، ولى به اعتبار تميّز و جدا بودن آن از ذات نسبى - نه حقيقى - و همانگونه كه گفته شد در احديت قابل اعتبار نيست ، و اين همان مقام واحديت و وحدانيت و واجبيّت و واهبيّت و مبدئيت موجودات و متعيّناتى است كه در وجود ظاهراند و در پهنهء تعقلات پنهان ؛ و نيز اصل و معدن اعتبارات و كليد مفاتيح غيب است ، و در تفسير تعبير از اين مرتبه به مرتبهء شهود او خود را به خودش در مرتبهء طاهريّت نخستين و به اسماء اصلى خودش شده ، و اين اولين مراتب ظهور نسبت به غيب ذاتى مطلق است ، و تمام اين تعيّنات از تعيّنات ظاهر شوندهء به خود و براى خود - پيش از آنكه براى غير عينى و يا براى مرتبهاش حكمى ظاهر گردد - مىباشد ، اين بيان حضرت شيخ قدس سره بود .
691 / 3 پس به واسطهء تقييد يافتنش اينجا خود را به خودش به واسطهء شهود در مرتبهء ظاهريّت خودش دانست ، و اين خلاصهء آنچه كه در رساله است بود و توافق بين دو بيان ( حضرت شيخ قدس سره ) حاصل گشت ، و اين همان چيزى است كه به نام تعيّن دوم و حضرت ارتسام و معانى - هم چنان كه در سخن فرغانى گذشت - ناميده شده است .
فصل دوم از تمهيد جملى در تشخيص نسبتى كه بين خداوند به اعتبار اقسام اسماء صفات و بين وجود يافتن اعيان موجودات مىباشد
692 / 3 پوشيده نيست كه اين نسبت همان اقتران و جفت شدن وجود و عارض شدنش بر اعيان ثابته است كه ظهور مترتّب بر آن است ؛ و نيز تعيّن عينى ( خارجى ) است كه حكايت كنندهء تعيّن علمى مىباشد ، لذا احكام آن به حسب مراتب وجودى مختلف است ، سپس ( گوييم : )