مىباشد ، و اما تعيّن درجات موجودات در پستى و بلندى به جهت قوهء مناسبت است كه خود مقتضى قرب به درجهء تمام ؛ و ( قوهء مناسبت ) به حسب دورى از آن درجه است . اين سخن حضرت شيخ قدس سره بود .
519 / 3 بدان همانگونه كه پيش از اين سرايت واحديت در احديت دانسته شد « 1 » ؛ و حضرت شيخ قدس سره هم در كتاب نصوص گفته : احديت وصف تعيّن است نه مطلق معيّن « 2 » و واحديت براى حق متعال از جهت علمى كه خود لازم ذات است ثابت است ؛ با هم اختلافى جز اختلاف نسبى ندارند ، و در آن ( واحديت ) مرتبهء الوهيت و تمام مراتب و اسماء ذاتى كه به هيچ وجه مغايرت و اختلافى با ذات ندارند تعيّن مىپذيرد - با اين كه اصل كثرت « 3 » معنوى و محل ظهور آنها است - اين بيان حضرت شيخ قدس سره بود .
520 / 3 دانسته شد كه تمام اسماء و صفات نزد حق تعالى ؛ و از آن جهت كه حق است - در عين وحدتى كه آن وحدت عين او است - متكثراند ، نه از آنچه كه براى او از اسماء جلالى ثابت است تنزيه مىشود و نه از آنچه به واسطهء اسماء جمالى آشكار مىسازد پوشيده مىشود تا كمال يابد .
521 / 3 اگر گويى : پس معنى پوشيدگى و عزّت و غنا و قدس او چيست ؟
522 / 3 گوييم : اينها امتياز و جدا كردن حقيقت او است به واسطهء كمال اطلاق و وجوب وجود وى از هر چه كه با حقيقتش تضاد و ناسازگارى دارد ؛ به واسطهء اقتضاى حقيقت امكانى آن چيز كه عدم و نقص و عيب است كه بنياد اشيا بر آن قرار دارد ، البته به حسب مرتبه و دورى و نزديكى اشياء امكانى از حق تعالى . و نيز عبارت است از عدم تعلق حق - از جهت اطلاقش - به هيچ موجودى ؛ چنان كه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : خدا بوده و با او هيچ چيز نبوده . و نيز عبارت است از عدم نياز و احتياجش در ثبوت وجود و بقايش به هيچ
هامش
( 1 ) - يعنى به واسطهء پديد آمدن كثرت نسبى اسمائى سلبى و ثبوتى و تعيّنات وجودى . اين جواب بيانى است كه در پاراگراف بعدى يعنى : دانسته شد كه تمام اسماء و صفات نزد حق تعالى . . . خواهد آمد .
( 2 ) - معيّن به صيغهء فاعل - نه مفعول - يعنى مشخص كننده . م
( 3 ) - با اين كه علم مغايرت و اختلافى با ذات ؛ جز مغايرت نسبت اصلى خود را ندارد .