159 / 2 حال گوييم : وقتى كه سالك به اين اخلاق و خوها تحقق يافت ؛ سنگينىهايش بر طرف شده و با جدّيت و سرعت به سير و سلوك ادامه مىدهد ؛ مانند روندهاى كه هدفش را در مقابلش مشاهده مىكند ؛ و به مقامات اصول « 1 » كه به منزلهء اركان براى نماز است تحقق مىيابد ؛ و آن اركان چهار است :
160 / 2 نخست براى رها شدن از هر چه كه او را ( از رسيدن به مقصد ) باز مىدارد ؛ قصد درست است در توجه ( به مقصد ) كه از روى بينش و يقين باشد ، و چون قصد كرد ممكن است كه نوعى توجه به اثرى از آثار به او دست دهد و با وجود نيرو و انگيزهء سير ؛ او را به عقب و سقوط راند ، لذا نياز به تقويتى كه موجب قطع و از بين بردن اين اثر است دارد كه به نام قصد ناميده مىشود ؛ و آن اصل دوم است ، بنابر اين قصد را - ارادهاى كه موجب بر كوشش در سير است - تقويت مىبخشد ، و عزم را ادب ؛ كه خوف را به صورت قبض ؛ و رجا را به صورت بسط ظاهر مىسازد و بين آن دو را حفظ مىنمايد تقويت مىبخشد ، و چون پيدا شدن آثار نزديكى مقصد چيزى است كه موجب بسط گرديده و باعث بر اقدام و استقبال وى مر حضرت محبوب را مىشود ، همينطور هيبت پيدا شدن آثار نزديكى مقصد نيز مستلزم قبضى است كه موجب باز ايستادن وى و مستلزم ادب گماشتن به حفظ توسط و ميانجى مىگردد ؛ از اين روى است كه عزم قوى مىشود ، و چون عزمش درست شد و حجاب و پردههاى خلقى وى نرم و باريك گشت و توجهاتش به احكام كونى ( كثرت خلقى ) - كه موجب جهل و دوستى آنها است - منقطع و بريده گشت ؛ حكم اصل سوم كه يقين است كه ظاهر مىشود ، يعنى از جهت مرتبهء دوم آنكه عين اليقين است ، و عين اليقين يعنى سكون و آرامش به واسطهء بىنيازى از دليل ؛ به سبب شهود فعل واحد كه سارى در تمام اشياء است ، و علم اليقين كه پيش از عين اليقين است ؛ يعنى سكون و آرامش و اطمينان به آنچه كه پنهان است ؛ بر اساس قدرت دليلش ؛ و آن ( علم اليقين ) تعلق به مرتبهء اسلام دارد و اين به ايمان . و اما حق اليقين ؛ به واسطه آشكار شدن تجليات صفاتى ؛ و طلوع خورشيد ذات در مرتبهء احسان مىباشد ، و در اين بخش از يقين ، انس و ذكر باطنى داخل مىشود .
هامش
( 1 ) - بخش اصول ده است : قصد - عزم - اراده - ادب - يقين - انس - ذكر - فقر - غنى - مقام مراد .