و از ظاهر به باطن ، و در آن يقظه و انابت و محاسبه داخل است .
141 / 2 دوم اعتصام به ريسمان الهى است و آن چنگ زدن به امر و نهى او ؛ و استوارى بخشيدن به سخنان و حالات خويش از روى يقين بر شريعت ، و در آن تفكر و تذكر و سماع داخل است . بنابر اين اعتصام به خدا عبارت است از سازش و توافق بين تمام اسماء و صفات خداوند ؛ و تعلقى ( وابستگى و چنگ زدنى ) است در اسلام و تخلقى ( خون پذيرىاى ) است در ايمان و تحققى ( ثبوتى ) است در احسان .
142 / 2 و سوم رياضت است ، و آن بر طرف كردن سركشى از نفس است ؛ به واسطه قطع كردن آنچه كه بدان خو گرفته و مخالفت و ضديت كردن با آرزوهايش ، و بزرگترين ركن رياضت مداومت و ملازمت بر ذكر لا إله الا الله است عموما ؛ و يا ذكر ديگرى براى بر طرف كردن بند حجاب و پردهاى معين - البته از دم مرشد واقعى - تا آنكه اثرش در بر طرف كردن تاريكيهاى حجاب قوىتر باشد ؛ و نيز از روى حضور قلب و دفع كردن هر فكر و خيالى - حتى خاطر حق - و بازداشتن هر تفرقه و توجه سادهاى را از عقايد - بر آن اعتقادى كه حق تعالى خويش را به خويش در خويش مىشناسد و تمام اشيا را مىداند - و همينطور بر آن گونه كه رسول خدا از جانب خدا مىداند باشد ، و در آن باب فرار و مجاهده و مكابده ( برديارى ) داخل است .
143 / 2 سپس گوييم : وقتى كه اين سه ملكهء نفس گشت آمادهء ورود در بخش ابواب ، كه ملاك مقامات آن نيز سه است مىشود :
144 / 2 و مهمترين آن زهد است ؛ و آن نخست روى برگرداندن از هر چه كه بيرون از ذاتش ؛ از اعراض و اهداف ظاهرى ؛ و دوم از اهداف باطنى و سوم از هر چه كه غير است مىباشد ، و ( زهد ) متضمن رجا و رغبت و تبتل است .
145 / 2 دوم ورع است ؛ و آن دورى كردن از هر چه كه در آن شبههء انحراف شرعى و يا آميزش و اختلاطى معنوى كه زيانمند است مىباشد و مشتمل بر قناعت است و اين ورع صورت و مظهر تقوا است .
146 / 2 سوم حزن و اندوه خوردن بر ( از دست دادن ) كمالات و اسباب ( جمع سبب )
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 50
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٥٠