كردنها است به ظاهر ، يعنى به واسطهء ترك آنها در دم و پشيمانى خوردن بر آنچه كه گذشته ، سپس نتيجهء توبه است و نشانهاش حزن و اندوه است و آن حالتى است كه چون بنده را فرا گيرد ؛ وى را از غير حق متعال باز مىدارد ، سپس نتيجه حزن و اندوه خوف از فوت وقت و از دست رفتن آن است . پس حزن و اندوه بر تباه شدن گذشته و خوف از حال و آينده است و نتيجهء خوف رميدن از غير و آنچه كه بيگانه و غير حق متعال است ، و نتيجههاى آن فراوان است ، مانند زهد و فرار ( به حق تعالى ) .
129 / 2 و از آن جمله خلوت ( تنهايى ) است و نتيجه خلوت انديشيدن و تفكر در به دست آوردن موجبات وصول و رسيدن ( به حق متعال ) است و فكر و انديشيدن نتيجه و ميوهاش ذكر ( ياد ) مطلوب است و ذكر نتيجهاش حضور با مذكور ( ذكر شده ) است ، پس مداومت و پىدرپى بودن ذكر نتيجهاش دوام حضور - كه همان دوام مراقبه است - مىباشد ، و دوام مراقبه نتيجهاش حياء از حق حق متعال - در ارتكاب آنچه كه بدان راضى نيست - مىباشد و آن نتيجهاش ادب با خداوند - كه عبارت از حفظ دو حد زيادهروى و كوتاهى است - مىباشد ، و ادب نتيجهاش مراعات حدود شرعى است كه آن ؛ نتيجهاش قرب است كه منتهى به انس با خداوند ، و منتهى به ادلال و انبساط مىشود و آن فروگذاردن و رها كردن سجيه و خلق است و وحشت داشتن از وحشت حشمت . و ادلال نتيجهاش سئوال است كه منتهى به اجابت مىگردد ، و تمام اين مقامات معرفت ناميده مىشود ، اين آن چيزى بود كه در آن ( كتابها ) بود و تمام مقامات كلى آنهايى است كه بيان خواهيم داشت « 1 » .
130 / 2 و از آن جمله ( مقامات ) چيزى است كه شيخ بزرگوار و پرچمدار هدايت - قطب عارفان - محمد بن عبد الله انصارى هروى در كتاب منازل السايرين گرد آورده و مشروحش به شرح ذيل است « 2 » .
هامش
( 1 ) - يعنى در بيانش كه : بدان نفس انسانى هيئت و شكلى اجتماعى و گرد آمده است . . . تا پايان سخنش .
( 2 ) - اين مقامات از شرح منازل السايرين رونويس شده :
بخش بدايات كه داراى ده باب است : يقظه - توبه - محاسبه - انابه - تفكر - تذكر - اعتصام - فرار - رياضت - سماع .
بخش ابواب كه داراى ده باب است : حزن - خوف - اشفاق - خشوع - اخبات - زهد - ورع - تبتل - رجا - رغبت .
بخش معاملات كه داراى ده باب است : رعايت - مراقبه - حرمت - اخلاص - تهذيب - استقامت - توكل -