121 / 2 و از آن جمله آنچه را كه باز در آخر كتاب خود كه به نام منهاج العابدين ناميده برگزيده و مشتمل بر هفت عقبه است كه هر كس آن عقبات را قطع كند ؛ تهذيب باطن از موذيات و آزار رسانان حاصلش مىشود « 1 » .
122 / 2 و از آن جمله چيزى است كه شيخ ( محى الدين ) رضى الله عنه در كتاب مواقع النجوم آورده و هر فضيلتى را در آن جا نتيجه توفيق قسمت شده دانسته و گفته : توفيق بر وزن تفعيل از موافقت آمده و آن معنايى است كه در انجام هر فعلى قيام به نفس داشته و صاحبش را از تجاوز از حد مشروعى كه در آن برايش گذارده شده باز مىدارد ، بنابر اين مطلوب هر انسانى در حقيقت كمال توفيق است و آن همراهى توفيق است مر انسان را در تمامى حالاتش ، و چون كمال يافت از آن تعبير به عصمت مىشود ؛ و آن بستگى به عنايت حق تعالى نسبت به بنده - پيش از وجودش - دارد كه در بيان الهى به قدم صدق آمده و فرموده :
وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ
، يعنى : مؤمنان را نويد ده كه نزد پروردگارشان قدم صدق ( سابقه نيك و سعادتمندانه ) دارند ( 2 - يونس ) و آن راهبر به سوى فضيلت و برترى ؛ و باعث و انگيزهء براى طلب استقامت - كه خود هدايت كننده به راه سلامت و رستگارى است - مىباشد ، هر كسم اين را در تمام حالات بخواهد ، چيزى از خير و كمال را دريغ نداشته است .
123 / 2 توفيق را آغاز و ميان و پايانى است : آغاز آن اسلام است ، يعنى انقياد و گردن نهان كلى ؛ كه فراگير مقامات تفويض و توكل و تسليم و رضا مىباشد ، و ميان آن ايمان است ؛
هامش
چهارم در حج ، پنجم در قرآن ، ششم در ذكر خداوند در همه حال ، هفتم در طلب حلال ، هشتم در قيام به استيفاى حقوق مسلمانان ، نهم در امر به معروف و نهى از منكر ، دهم در پيروى سنت .
قسم سوم در تزكيه و پاك كردن قلب از اخلاق زشت كه اصول اين هم ده است : نخست در حرص به خوردن ، دوم در حرص به سخن گفتن ، سوم در غضب ، چهارم در حسد ، پنجم در بخل ، ششم در خود آرايى و بىفكرى ، هفتم در دوستى دنيا ، هشتم در كبر و نخوت ، نهم در عجب و خودبينى ، دهم در ريا .
قسم چهارم در اخلاق نيك كه اين هم ده اصول دارد : نخست در توبه ، دوم در خوف ، سوم در زهد ، چهارم در صبر ، پنجم در شكر ، ششم در اخلاص و راستى ، هفتم در توكل ، هشتم در محبت ، نهم در رضا و خشنودى ، دهم در ياد مرگ كردن .
( 1 ) - اين شكل هم از كتاب منهاج العابدين رونويش شده : عقبه اول عقبهء علم ، عقبه دوم عقبه توبه ، عقبه سوم عقبه عوايق و بازدارندهها ( يعنى دنيا و خلق و شيطان و نفس ) عقبه چهارم عقبه عوارض ، عقبه پنجم عقبه بواعث ( خوف و رجا ) عقبه ششم قوادح ( ريا و عجب ) عقبه هفتم عقبهء حمد و سپاس .