شنود وانصاف از خود بدهد وبر آن سفره كه نان ونمك خورده باشد بدى نكند واز ريا ننگ دارد . . . » .
اينگونه وصايا مبين واكنشى است كه عليه عياران وشطاران زشت كار نشان داده مىشد . ولى به طورى كه قبلا يادآورى كرديم ، فعاليتهاى عياران وشطاران همگى درخور نفرين نبوده وآنان براي آزادى وطن واحقاق حق ضعفاء وكمك به بيچارگان واداى حقوق بندگان خدا نيز بطور كلى ، خدمات با ارزشى انجام دادهاند ، ومطالب زيادى دربارهء آنان نوشته وچاپ شده كه ما به همين قدر بسنده مىكنيم .
يك يادآورى :
در اينجا لازم است كه از صوفيان شطار هم ذكرى كرده باشيم . صوفيان شطار ظاهرا با شطاران ( كه در كنار عياران وفتيان ، نامبرده مىشوند ) رابطهاى ندارند ونبايد اين دو نام را با يكديگر اشتباه كرد زيرا اين دسته از صوفيان را تنها بعلت سرعت پيشرفت وارتقاى روحاني به شطارى ملقب كردهاند . گروه شطاريه منسوبند به عبد اللّه شطار ( كه در قرن هشتم ونهم ميزيسته ) وبعضي سخنان أو به گفتههاى حسين بن منصور حلاج وبايزيد بسطامى شبيه است . طريقهء شطاريه الان هم در سوماترا وجاوه پيروان دارد « 1 » شطاريهء إيران بأقوال بايزيد بسطامى توجه داشتند ولى نسبت خود را به شهاب الدين سهروردى ميرساندند وازاينرو به سهرورديه نزديك شدند .
بايد در نظر داشت كه شطاريه ( بصورت يك فرقه ) در قرن هفتم وبويژه در قرن هشتم ونهم رايج گرديد ولى اصطلاح شطارى در مسلك تصوف قديمتر از اين تاريخ است . مؤسس اين سلسله در شبه قارهء پاكستان وهند همان عبد اللّه شطار است كه اين سلسله را تا جزاير اندونزى ومالزى رواج داده ودر سال 1572 م در مالوه فوت كرده است .
پدر أبو الفضل علامى ، وزير أكبر شاه ( از تيموريان شبه قارهء پاكستان
هامش
( 1 ) - ارزش ميراث صوفيه ، ص 102 - 101 .