فتوحات ملك الظاهر بيبرس ( م 676 ه ) كه در جنگهاى صليبى نصيب آنان گرديد ، بقوت ايثار جوانمردان فعال بود كه در زير لواى آنان جمع شده بودند ودر ميان ايشان عدهء زيادى از شواليهها قرار داشتند « 1 » . در مورد جوانمردى سلطان صلاح الدين شاعر انگليسى زبان واقعهاى را بعنوان « تحفهء صلاح الدين » برشتهء نظم كشيده وخلاصهاش اين است كه : أسب ريچارد پادشاه انگليسى در جنگ كشته شد وأو پياده جنگ ميكرد . وقتي نظر صلاح الدين بر اين دشمن افتاد . يكى از اسبهاى گرانقيمت خود را به وى هديه كرد تا سواره بجنگد واحترام أو محفوظ بماند « 2 » شجاعت صلاح الدين ايوبى وتربيت « شواليه گران » كه به دست أو انجام پذيرفته ، خيلى معروف است .
قبل از اينها أمير عنصر المعالي كيكاوس زيارى هم دربارهء اهميت « جوانمردى » صحبت كرده بود ، كه مطالبى از آن را در أوراق گذشته آورديم ، ولى شايد از ميان تمام پادشاهان وامرا خليفهء عجيب الذوق عباسى ، أبو العباس الناصر لدين اللّه ( 575 - 622 ه ) ابن المستضيئ باللّه بيش از همگان به مسلك فتوت به صورت رسمي توجه نشان داده ودر پى احياء وترويج تشريفات وآداب آن مسلك رفته باشد .
توسعهء نظام فتوت با مساعي خليفه الناصر لدين اللّه عباسى
نفوذ نهضت جوانمردان خلفاى عباسى را متوجه ساخته وخليفه المقتفى لامر اللّه از سال 547 ه . ق . براي عياران واحداث ، ارفاق وامتيازى خاص قايل گرديد ، ولى خليفهء داهى ودور انديش عباسى ، الناصر لدين اللّه ( 575 - 622 ه . ق . ) را كار وكردار فتيان چندان پسند افتاد كه خود هم وارد اين گروه گرديد . وپادشاهان وحكام اسلام را هم دعوت كرد كه به گروه فتيان بپيوندند وى به كارهاى شگرفى همچون نشانه زدن با كمان گروهه ونيز به كارهاى شكار وبازى وكبوتر بازى پرداخت وبدين وسيله نظام فتوت را توسعه بخشيد .
هامش
( 1 ) - سرچشمهء تصوف در إيران ، ص 134 .
( 2 ) - آغاز وارتقاى شيوهء جوانمردى ( اردو ) ، ص 429 ونيز :erooM samohT yb tfiG s'nidalaS.