ميكردند ، بآنها « خارجي » هم مىگفتند از جمله عياران معروف إيراني يكى أبو مسلم خراساني است كه در نتيجهء فعاليتهاى فداكارانهء أو بساط خلافت بنى أمية برچيده شد وخلافت عباسى بروى كار آمد ( 132 ه ) ولى خليفهء ناسپاس عباسى ( منصور ) اين مرد كامل عيار را با نيرنگى ناگهانى بقتل رساند ( 137 ه ) عيار معروف ديگرى كه حكومت إيراني مستقلى در سيستان تأسيس كرد يعقوب ليث صفار است ( م 265 هجرى ) وى در تاريخ عيارى مقام شامخى را داراست آقاى دكتر إبراهيم باستانى پاريزى در كتاب خود بنام « يعقوب ليث » فعاليتهاى وى را بصورت جامع ذكر كرده است . سعيد نفيسى دربارهء اين دو شخصيت بزرگ مى نويسد : اگر جوانمردان إيراني بجز أبو مسلم خراساني ويعقوب پسر رويگر سيستانى كسى ديگر را نپرورده بودند همين فخر وشرف براي ايرانيان كافى بود . « 1 »
زمان مخصوص نهضت جوانمردى عياران از قرن سوم تا ششم هجرى بوده است ولى فعاليتهاى آنان را بصورت پراكنده قبل از اين تاريخ وبعد از آن نيز مىتوان مشاهده كرد ودر فتوتنامهء منظوم ناصري اين گروه به عنوان « فتيان سيفي » ياد شدهاند . « 2 »
در شام ( سوريه ) وعراق ، عياران وشطاران از أوائل قرن دوم هجرى وجود داشته وخود را « فتيان » خطاب ميكردهاند . ولى بيشتر به نام حدث واحداث شهرت داشتهاند « 3 » اين گروه آلودهء معاصي واخلاق بد ( وحتى لواط ) وغالبا دزد بودهاند گروه آنان در سال 339 ه بقافلهاى حمله كردند كه أبو نصر فارابى فيلسوف هم در آن از دمشق به عسقلان سفر ميكرد . جملهء مسافران به دست آنان كشته شدند وامراى شام بسعى بسيار عدهء قابل ملاحظهاى از اين گروه عياران را دستگير كرده ونزد گور أبو نصر فارابى بدار كشيدند « 4 » بقول مؤلف « تاريخ تمدن اسلام » عياران در دوران ضعف وسستى
هامش
( 1 ) - مجلهء سخن شماره 3 خردادماه 1346 ش ، ص 271 .
( 2 ) - فرهنگ إيران زمين ، جلد 10 ، ص 249 .
( 3 ) - فرهنگ نوادر لغات ديوان كبير مولانا ، ج 7 ، بقلم بديع الزمان فروزانفر ودائرة المعارف اسلاميه ذيل اصطلاح « احداث » .
( 4 ) - كتاب الفتوة ابن المعمار ، ص 14 ، 22 ، و 29 .