بسزا داشته است . در دورهء اسلامى ابن نوع فتيان « عياران » « 1 » و . « شطاران » « 2 » ناميده ميشدند . ايشان در كارهاى اجتماعي شركت مىجستند وبه كارهائى براي بهبود ورفاه عامهء مردم مىپرداختند واعمال خوب را بسرعت وتا حدى پنهانى انجام ميدادند . ولى آنطور كه متذكر شديم ، اين پنهان كارىهاى آنان براي پيشرفت رفاه مردم مثل كارهاى گروه « ملامتيه » نبود زيرا ملامتيها در اخلاص عمل وكتمان اعمال خوب مبالغهء زياد نشان دادهاند . وپنهان كارى عياران وشطاران فقط از روى احتياط بود .
عيارى وشطارى
عيارى وشطارى هردو نوعي از فتوت اجتماعي است . از معاني متعدد لفظ عيار ، شبرو دزد است وعياران نيز بدين كار فوق العادة گستاخانه ( - شبروى ) ودر بعضي موارد دزدى اشتغال داشتهاند وبدين علت كار « صعلوكان » ( يا سالوكان ) را هم جزو كارهاى عياران مىشمارند . « 3 »
عياران براي آزادى وطن ورفاه مردم كارهاى ارزندهاى انجام ميدادهاند وچون بيشتر آنان براي مبارزه با حكومتهاى استبدادي قيام وخروج
هامش
( 1 ) - « عرب اشخاص كارى وجلد وهوشيارى را كه از طبقهء عوام الناس ومردم خامل الذكر بودهاند ودر هنگامهها وغوغاها خودنمائى كرده يا در حروب جلدي وفراست بخرج دادهاند عيار مىناميده است » ( حاشيهء مرحوم بهار بر « تاريخ سيستان » ص 161 ) « عياران مردمى جنگجو وشجاع وجوانمرد وداراى صفات عالي مردانگى وضعيف نوازى بودند ودر غالب شهرهاى سيستان وخراسان از ايشان يافته ميشد وگاه ممكن بود عدد آنان در بعضي از شهرها بچند هزار تن برسد ودر هر شهر رئيسى داشته » ( تاريخ أدبيات در إيران ، ج 1 ، چاپ 1 ، دكتر صفا ، ص 32 - 33 ) .
( 2 ) - شطارى نوعي از فتوت وعيارى است واين اصطلاح بنابر سرعت كار ايشان استعمال مى شده است . يعنى ايشان در كارهاى رفاهى وضعيف نوازى ، بىباكى وسرعت عمل فوق العادهاى نشان مىدادهاند . شطاران بعدى ورزشكار بودند وبراي تقويت قواى بدن بتند دويدن وفعاليتهاى بدني علاقة داشتند كارهاى شطاران وعياران در كتب متعدد به صورتي ذكر گرديده كه گويا بجز أسامي وتشكيلات ظاهري ، در كارهاى اساسى فرقى با يكديگر نداشتهاند .
( 3 ) - مجلهء وحيد تيرماه 1346 ش ، ص 627 - 630 .