دست داده و دستخوش تحريف گشته بود ، بنابراين نمىتوانست خلأ فكرى و عقيدتى مردم آن زمان را پر كند و درون ناآرام آنان را آرامش دهد .
كيش يهود
دين يهود ، چند قرن پيش از ظهور اسلام در عربستان نفوذ يافته بود و برخى مناطق يهودىنشين پديد آمده بود كه از همه معروفتر « يثرب » بود كه بعدها « مدينه » ناميده شد . در « تَيْماء » « 1 » « فَدَك » « 2 » و « خيبر » « 3 » نيز نقاط يهودىنشين وجود داشت . يهوديان يثرب سه طايفهء بنىنظير ، بنىقَيْنُقاع و بنىقُريظه بودند . « 4 » در مدينه غير از سه قبيلهء يادشدهء يهودى ، دو قبيلهء اوس و خزرج نيز سكونت داشتند كه در حوالى قرن سوم ميلادى ، مدتى پس از استقرار يهوديان در يثرب ، از يمن به اين شهر آمدند و ماندگار شدند . اين دو قبيله ، بتپرست بودند و در اثر مجاورت با يهود ، تعدادى از آنان به كيش يهود گرويده بودند . گفته شده كه در طائف نيز تعدادى يهودى زندگى مىكردند كه از يمن و يثرب رانده شده بودند و در آنجا سكنىگزيده ، به تجارت اشتغال داشتند . « 5 »
هامش
( 1 ) . به گفتهء ياقوت حموى ، تيماء شهر كوچكى بوده بين شام و وادىالقرى ( معجمالبلدان ، ج 2 ، ص 67 ) ووادىالقرى بين مدينه و شام و از توابع مدينه بوده است . ( همان ، ج 5 ، ص 345 . ) بنابراين تيماء بين مدينه و شام بوده است . مقدسى - از دانشمندان اسلامى قرن چهارم - مىگويد : « تيماء شهرى است كهن در زمينى گسترده ، پرنخل ، داراى باغهاى فراوان و آب سرشار ، با چشمهاى سبك و شگفتانگيز و زيبا كه از پنجرهء آهنين به يك بركه مىريزد و سپس به باغها مىرود . چاههاى شيرين نيز دارد ، در دشت واقع است ولى بيشتر آن ويرانه شده است . » ( احسنالتقاسيم فى معرفةالأقاليم ، ترجمهء علىنقى منزوى ، ( شركت مؤلفان و مترجمان ايران ، چ 1 ، 1361 ) بخش اول ، ص 363 . )
( 2 ) . فدك قريهاى در فاصلهء دو يا سه روز مسافت از مدينه بوده است . ( معجمالبلدان ، ج 4 ، ص 238 . )
( 3 ) . خيبر منطقهاى است در حدود 96 ميلى ( 192 كيلومترى ) شمال مدينه ( سمت شام ) كه شامل هفت قلعه و داراى كشتزارها و نخلستانهاى بسيار بوده است . ( معجمالبلدان ، ج 2 ، ص 409 . ) فاصله آن را تا مدينه كمتر و بيشتر از اين نيز نوشتهاند . ( ابوالفداء ، تقويمالبلدان ، ترجمهء عبدالمحمد آيتى ( انتشارات بنياد فرهنگ ايران ) ، ص 123 . )
( 4 ) . حسن ابراهيم حسن ، پيشين ، ص 64 .
( 5 ) . بلاذرى ، فتوحالبلدان ( بيروت : دارالكتب العلميه ، 1398 ه . ق ) ، ص 67 .