تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 74
صابئين برخى ، پيدايش اين گروه را از زمان سلطنت تهمورث و بنيانگذار اين كيش را « بوذاسف » مىدانند . ابوريحان بيرونى ( 360 - 440 ه . ق ) پس از بيان تاريخچهء پيدايش اين گروه ، مىگويد : . . . ما از آنان بيش از اين نمىدانيم كه خداوند را يگانه ، و او را از صفات بد منزّه و پيراسته مىدانند ( / صفات سلبيّه ) مثل اينكه مىگويند : خدا محدود نيست ، ديده نمىشود ، ستم نمىكند . آنان تدبير عالم را به فلك و كرات آسمانى نسبت مىدهند و به حيات و نطق و شنوايى و بينايى افلاك اعتقاد دارند و انوار را تعظيم مىكنند . صابئيان براساس عقيده به ستارگان و ارتباط حركات آنها با مقدرات زمين ، مجسمهء آنها را در معابد خود نصب مىكردند . چنانكه مجسمهء خورشيد را در بعلبك ، مجسمهء ماه را در حرّان و مجسمهء زهره را در يك قريه نصب كرده بودند . « 1 » ( 1 ) . الآثارالباقية ، ترجمهء اكبر داناسرشت ، ( تهران : چ 3 ، 1363 ) ، ص 294 - 295 . مركز صابئين شهر « حرّان » « 2 » ( 2 ) . حرّان شهرى بزرگ بين دجله و فرات بود ، ( محدودهء تقريبى عراق كنونى ) اما امروزه ويران شده و بهصورت قريهء مخروبهاى درآمده است . در اوايل اسلام اين شهر آباد بوده و دانشمندان بزرگى از آن برخاستهاند . ( معجمالبلدان ، ج 2 ، ص 235 - 236 ؛ تقويمالبلدان ، ص 303 ، 307 ، 309 ؛ محمد معين ، فرهنگ فارسى ، ( تهران : اميركبير ) ج 5 ، ص 457 . ) بوده است . اين كيش ، روزگارى تا روم ، يونان ، بابل و ديگر نقاط جهان نفوذ كرده بود . « 3 » ( 3 ) . طباطبايى ، تفسيرالميزان ، ج 10 ، ص 279 . قرآن مجيد در سه مورد از آنان نام برده است . « 4 » ( 4 ) . بقره ( 2 ) : 62 ؛ مائده ( 5 ) : 69 ؛ حج ( 22 ) : 17 . اين فرقه در زمان ما ، رو به انقراض است و تنها تعدادى از آنان در خوزستان « 5 » ( 5 ) . در كنار رود كارون ، اهواز ، خرمشهر ، آبادان ، شادگان و دشت ميشان . و عراق « 6 » ( 6 ) . در اطراف دجله و فرات در بغداد ، حله ، ناصريه ، عماره ، كوت ، ديالى ، كركوك ، موصل ، رمادى ، سليمانيه و كربلا . بهسر مىبرند . « 7 » ( 7 ) . دربارهء ريشهء اشتقاق كلمهء « صابئى » و اينكه آيا اين كلمه عربى است يا عبرى و معناى آن چيست ؟ ونيز پيرامون عقايد صابئىها و اينكه از پيروان كدام يك از پيامبران هستند . ر . ك : آلوسى ، بلوغالأرب ، ج 2 ، ص 223 - 228 ، يحيى نورى ، اسلام و عقايد و آراء بشرى ( تهران : مؤسسهء مطبوعاتى فراهانى ، چ 2 ، 1346 ) ، ص 431 - 432 ؛ شهرستانى ، الملل والنحل ، تحقيق : محمد سيدكيلانى ( بيروت : دارالمعرفة ) ، ج 1 ، ص 230 ؛ ج 2 ، ص 5 .