تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 34

مناسب شأن خود نمىدانست « 1 » و به دولتهاى متمدن و تشكيلات منظم شهرى به ديدهء حقارت مىنگريست و زندگى صحرا و بيابان را به سازمانهاىشهرى ترجيح مىداد و اين از خصايص موروثى آنان بود . « 2 » عرب باديه ، فرزند طبيعت و زادهء صحراى بيكران و آزاد بود ؛ هيچ ساختمانى مانع جريان هواى تميز محيط او نمىشد ؛ تابش خورشيد و پخش گرماى آن ، بىمزاحمت ابر ، ادامه داشت ؛ هيچ سدّى در برابر باران و سيل برپا نگشته بود ؛ همه‌چيز همان‌گونه كه آفريده شده بود ، آزاد و به‌حال طبيعى بود . ازاين‌رو فرزند صحرا نيز همچون محيط خود آزاد بود ، نه زراعتى او را محدود و نه صنعتى او را به خود مشغول مىساخت ، و نه شلوغى شهر در كار بود كه او را در خود فرو برد . و چون به زندگى آزاد خو گرفته بود ، آزادى را دوست داشت و خود را پايبند قانون و مقررات نمىدانست ، و با هركس مىخواست او را تحت فرمان خويش درآورد ، با تمام نيرو مىجنگيد . تنها دو چيز او را محدود مىكرد : يكى قيد و بندهاى كيش بت‌پرستى و مراسم و شعائر آن ، و ديگرى سنتها و آداب و رسوم قبيلگى و وظايفى كه وابستگى به قبيله براى او ايجاد مىكرد . اما پاىبندى او به سنتهاى قبيلگى با اخلاص و اعتقاد ريشه‌دارترى همراه بود . « 3 » لامِنْس - خاورشناس بلژيكى - مىگويد : عرب ، نمونهء دموكراسى و آزادى بود ، اما دموكراسى افراطى كه هيچ حدّى براى آن متصور نيست . شورش عرب برضد هر قدرتى كه مىخواست آزادى او را محدود سازد ( اگرچه اين محدوديت به صلاح وى بود ) ريشهء جرايم و جناياتى را كه بخش اعظم تاريخ عرب را پر كرده است ، براى ما روشن مىسازد . « 4 »