آثار و نتايج غزوهء تبوك
گرچه در اين سفر پررنج و مشقّت ، نبردى رخ نداد ؛ اما آثار و نتايج مهمى به دنبال داشت كه برخى از آنها از اين قرارند : 1 . پيامبر صلى الله عليه و آله در اين سفر ، با بستن پيمانهاى صلح با قبايل و امراى منطقهء مرزى حجاز و شام ، ايمنى اين منطقه را تأمين كرده ، مطمئن شد كه آنها با قيصر روم همكارى نخواهند كرد . 2 . با اين حركت نظامى ، فرماندهان سپاه اسلام با راه و چاه و مشكلات اين منطقه آشنا شده ، طريقه لشگركشى در برابر قدرتهاى بزرگ آن روز را آموختند . از اين نظر ، شايد بىجهت نبود كه نخستين نقطهاى كه مسلمانان پس از درگذشت پيامبر اسلام فتح كردند ، سرزمين شام بود . 3 . در اين بسيج عمومى ، مؤمنان و منافقان از يكديگر شناخته شدند و نوعى تصفيه و جداسازى در صفوف مسلمانان به عمل آمد . « 3 » 4 . بالارفتن اعتبار نظامى مسلمانان ، گرايش قبايل مختلف عرب به اسلام و ديدار نمايندگان آنها با پيامبر اسلام بهمنظور اعلام اطاعت ، از ديگر آثار و نتايج مهم اين حركت نظامى بود كه در اينجا به توضيح آن مىپردازيم :