بلقاء پيشروى كردهاند « 2 » و هرقل ، خود در « حمص » اقامت گزيده است . « 3 » اين گزارش هنگامى رسيد كه هوا به شدّت گرم ، « 4 » و هنگام برداشت ميوه بود و مردم در مضيقه به سر مىبردند و ترك خانه و زندگى ، برايشان سخت بود . « 5 » پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله اعلام بسيج عمومى كرد و از مكه و قبايل عرب باديهنشين استمداد نمود و از مسلمانان خواست در تأمين هزينه و وسايل جنگ ، همكارى كنند . « 6 » حضرت بر خلاف شيوهء هميشگى كه در سفرهاى جنگى ، روى ملاحظات نظامى ، مقصد را اعلام نمىكرد ، اين بار اعلام نمود كه مقصد ، تبوك است تا مردم خود را براى دورى راه و مشكلات و رنجهاى سفر آماده كنند . « 7 » مسلمانان با وجود شرايط نامناسب ، با اخلاص و صميميت بسيار بالايى ، خوديارى كردند « 8 » و تعداد سىهزار سپاهى « 1 » با دههزار اسب « 2 » و دوازدههزار شتر « 3 » آمادهء حركتشدند . در مقابل ، منافقان ، نه تنها بىهيچ عذرى از حركت به سوى جبهه خوددارى كردند ، « 4 » بلكه مردم را نيز به بهانهء گرمى هوا از رفتن باز مىداشتند « 5 » كه در نكوهش آنان
تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 292
مساهمون: مهدى پيشوايى
ص٢٩٢
هامش
( 2 ) . واقدى ، پيشين ، ابنسعد ، پيشين .
( 3 ) . ابنسعد ، پيشين ، ص 166 .
( 4 ) . ابنسعد ، پيشين ، قسطلانى ، پيشين ؛ حلبى ، پيشين ؛ طبرى ، تاريخ الامم و الملوك ( بيروت : دار القاموس الحديث ) ، ج 3 ، 142 .
( 5 ) . واقدى ، پيشين ، ص 992 ؛ طبرى ، پيشين ؛ حلبى ، پيشين ؛ ابنهشام ، السيرةالنبويّة ( قاهره : مكتبة مصطفىالبابى الحلبى ، 1955 ه . ق ) ، ج 4 ، ص 159 .
( 6 ) . ابنسعد ، پيشين ، واقدى ، پيشين ، ص 990 - 991 ؛ قسطلانى ، پيشين ، ج 1 ، ص 347 ؛ حلبى ، پيشين ؛ ابنهشام ، پيشين ، ص 160 ؛ طبرسى ، اعلامالورى ، دارالكتب الإسلامية ، ص 122 .
( 7 ) . ابنسعد ، پيشين ، ص 165 و 167 ؛ واقدى ، پيشين ؛ قسطلانى ، پيشين ، ص 346 ؛ طبرسى ، پيشين ؛ حلبى ، پيشين ، ص 99 ؛ ابنهشام ، پيشين ، ص 159 .
( 8 ) . واقدى ، پيشين ، ص 991 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 142 .
( 1 ) . ابنسعد ، پيشين ، ص 166 ؛ واقدى ، پيشين ، ص 996 و 1002 ؛ قسطلانى ، پيشين ، ص 349 ؛ حلبى ، پيشين ، ص 102 .
( 2 ) . واقدى ، پيشين ، ص 1002 ؛ ابنسعد ، پيشين ، ص 166 .
( 3 ) . مسعودى ، التنبيه والأشراف ( قاهره : دارالصاوى للطبع والنشر ) ، ص 235 .
( 4 ) . ابنسعد ، پيشين ، ص 165 ، 166 ؛ واقدى ، پيشين ، ص 995 .
( 5 ) . واقدى ، پيشين ، ص 993 ؛ ابنهشام ، السيرةالنبوية ، ج 4 ، ص 160 ؛ قسطلانى ، پيشين ، ص 342 .