مستقر كرد . « 1 » سپاه اسلام ( كه بنا بر مشهور ) جمعاً سه هزار نفر بودند ، « 2 » بين خندق و كوه « سَلْع » موضع گرفته و كوه را پشتسر قرار دادند . « 3 » فرماندهان سپاه احزاب انتظار داشتند همچون جنگ احد ، در بيرون مدينه با مسلمانان روبرو شوند ، اما چنين نشد ، و چون به پشت دروازهء شهر رسيدند ، با مشاهدهء خندق دچار بهت و حيرت شدند ؛ زيرا استفاده از خندق بهعنوان حيلهء جنگى در ميان عرب سابقه نداشت « 4 » از اين رو ناگزير پشت خندق زمينگير شده شهر را محاصره كردند . محاصره حدود بيست روز طول كشيد و در اين مدت طرفين از دو سوى خندق به سوى يكديگر تيراندازى مىكردند و جنگجويان قريش به منظور ايجاد وحشت در صفوف مسلمانان ، به تاختوتاز و حركات نظامى و تيراندازى مىپرداختند . « 5 » در اثر محاصرهء شهر توسط دشمن ، مسلمانان در تنگنا قرار گرفته و شرايط حساس و شكنندهاى بر شهر حاكم شد كه خداوند آن را چنين تصوير مىكند : [ اى كسانى كه ايمان آوردهايد به خاطر بياوريد ] زمانى را كه از بالا و پايين [ شهر ] شما بر شما وارد شدند [ و مدينه را محاصره كردند ] و زمانى را كه چشمها خيره شده و جانها به
تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 252
مساهمون: مهدى پيشوايى
ص٢٥٢
هامش
( 1 ) . ابنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 67 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 46 ؛ حلبى ، پيشين ، ج 2 ، ص 636 .
( 2 ) . ابنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 66 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 46 ؛ ابنهشام ، پيشين ، ج 3 ، ص 231 ؛ مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 200 ؛ سمهودى ، پيشين ، ج 1 ، ص 301 .
( 3 ) . بلاذرى ، پيشين ، ص 343 ؛ محمدبنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 66 ؛ ابنهشام ، پيشين ، ج 3 ، ص 231 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 46 ؛ سمهودى ، پيشين ، ج 1 ، ص 301 .
( 4 ) . بلاذرى ، پيشين ، ج 1 ، ص 343 ؛ طبرى ، پيشين ، ج 3 ، ص 48 ؛ ابنواضح ، تاريخ يعقوبى ( نجف : المكتبة الحيدرية ، 1384 ه . ق ) ، ج 2 ، ص 41 ؛ حلبى ، پيشين ، ج 2 ، ص 636 و 657 .
( 5 ) . ابنسعد ، پيشين ، ج 2 ، ص 67 ؛ حلبى ، پيشين ، ج 2 ، ص 636 - 637 .