ايصال رزق به غير حساب به مشيّت است .
« لا إله الاّ أنت » يعنى : نيست معبود به حق و مستحق عبوديّت مگر تو . و اين كلمه دلالت بر وجود و انحصار مىكند ، و به عبارت اخرى : نيست معبودى سزاوار پرستش ، جز تو كه معبود يكتاى بحقّى « 1 » ، كه تو راست همهء صفات كمال .
تنبيه للغافلين عن حقيقة الدعاء و الذكر
و بايد داعى و آن كسى كه اين كلمهء مباركه را گويد ، در اين قول صادق باشد و ملجأ او خداوند باشد و چيزى ديگر را بر او نگزيند و از وى دوستتر ندارد ، چه هر كه اعتنا و اهتمام به چيز ديگر دارد و بدان مىنازد و اتّكاء و اتّكال و اعتماد و افتخارش به آن است ، فى الحقيقه او را پرستيده ، و إله اوست و اگر محبّت و اهتمام او به امر حقّ است و به قصد فرمانبردارى حق - جلّ شأنه - است ، پس در اين صورت خدا را پرستيده ، و الاّ آن چيزى را پرستيده يا كسى را پرستيده كه او را به عبادت و محبّت آن چيز واداشته ، چون شيطان و هوى و غير آن ، كما قال اللّه تعالى :
لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ انَّه لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ
« 2 » و در بعضى احاديث قدسيّه است كه مضمون آن اين است : تا تو غير ما را خواهى ، غير ما را پرستى . و عرفا گفتهاند هر چه دلپسند توست ، خداوند توست ، و هر چه هواى توست خداى توست ، كما قال اللّه تعالى :
أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
« 3 »
اى هواهاى تو خدا انگيز * وى خدايان تو خدا آزار
و ايضا گفتهاند كه گفتن و دانستن كه اللّه يكى است چه سود ، چون در پيش هزار
هامش
( 1 ) ى : جز تو كه معبود كه يكتاى بحقى .
( 2 ) يس : 60 .
( 3 ) الفرقان : 43 .