يكديگر و خلطهء وجود به ماهيّت و معيّت جسم با روح و بالعكس .
و بيرون مىآورى زنده را از مرده و بيرون مىآورى مرده را از زنده . و مراد از بيرون آوردن زنده از مرده و بالعكس ، بيرون آمدن مؤمن است يا عالم از كافر و يا از جاهل و بالعكس ، و مرده كنايه از كافر و جاهل است ، زيرا كه علم مستلزم حركت است و آن از لوازم حيات است و جهل مستلزم سكون است و آن از لوازم موت است . و از اين جهت است كه در قرآن ، خداوند عالم از كفّار تعبير به اموات كرده ، كقوله
انَّكَ لا تُسْمِعُ المَوْتى
« 1 » .
و جناب امير المؤمنين - عليه السّلام - در ديوان مبارك خود فرموده « 2 » :
و اهل العلم احياء * و اهل الجهل اموات
يا مراد آن است كه بيرون مىآورى از منى يا مادر مرده زنده را و از زنده مرده را .
يا مراد ، اخراج حيوانات است از مواد يا اخراج مواد است از آن ، چنانچه در خوخ و بيضه « 3 » ظاهر است . و از جملهء امثلهء بيرون آمدن مرده از زنده و زنده از مرده ، بيرون آمدن كلمهء بىمعناى من در آوردى پوچ و هرزه كه محض تقليد و تبعيّت اموات است از دهن عالم زنده و قائم بالذّات و كلمهء حقّ است كه بعضى از عوام و جهله گاهى به آن تنطّق مىكنند .
تحقيق عرشىّ
بدان كه حىّ و ميّت در لغت به معناى زنده و مرده است ، و امّا در اصطلاح محقّقان مرده و ميّت هر چيزى را گويند كه منشأ خواص نباشد و آثار مطلوبه از او و در او
هامش
( 1 ) النمل : 80 ، ع : انّك لا تسمع الموتى و لا تسمع اهل القبور .
( 2 ) در ديوان امام على كه توسط دكتر ابو القاسم امامى تصحيح و ترجمه شده يافت نشد .
( 3 ) خوخ : شفتالو . بيضه : تخم حيوانات .