توسّل به ذيل حمايت خداوند تعالى كرده باشد و در دفع مكايد و مصايد « 1 » آن ، از آن حضرت بارى ، نصرت و يارى خواسته باشد ، ما بيچاره به فريب اين دو عدوى قهّار از كجا تاب توانيم آورد ، بلكه بايد به طريق اولى شرّ اين دو دشمن قوى را به حول و قوّهء الهى تفويض نماييم ، تا در مضيق يأس و محرومى نمانيم ، و از شدت عداوت و دشمنى شيطان و نفس امّاره كما في الآية :
انَّ الشّيْطانَ لَكُما عَدوٌّ مُبينٌ
« 2 » و كما في الحديث : « اعدى عدوّك نفسك الّتى بين جنبيك » « 3 » خلاصى يابيم .
فائده
بدان كه مضمون اين فقرات ، نافى جبر و تفويض و مثبت قضيه « الأمر بين الأمرين » است ، به جهت اينكه مجبور ، مثاب نيست و مفوّض ، مقاومت بر مدافعهء نفس امّاره و شيطان ندارد و در اين مقام و بيان احتياج به زيادتى بيان و مزيد برهان نيست .
اللغة : خذله خذلا و خذلانا : ترك نصرته ، فهو خاذل . نصر المظلوم نصرا و نصورا اي اعانه . و الشّيطان : الخبيث الرجيم الّذى ابى و استكبر عن سجدة ابينا آدم - عليه السّلام - و هو مشتقّ من شاط بمعنى خبث فحينئذ وزنه فعلان ، او من شطن بمعنى خدع و مكر فحينئذ وزنه فيعال . و كل الأمر إليه وكلا و وكولا : سلّمه و تركه . نصب : اعيى ، و انصبه أتعبه . و الحرمان : المنع . و حيث در اينجا به معناى جا و مكان است و مبنىّ بر ضمّ است . و خذلان ، ترك كردن اعانت و يارى نكردن است .
« الهى أ تراني ما اتيتك الاّ من حيث الآمال » .
خداوندا آيا مىبينى مرا كه نيامدم به سوى تو مگر از براى اميدها كه از تو دارم ؟
و استفهام در اينجا استفهام انكارى است ، يعنى تو مىبينى كه هرگز به قدم عبوديّت
هامش
( 1 ) مكايد و مصايد : نيرنگها و دامها .
( 2 ) الاعراف : 22 .
( 3 ) مأخذ آن گذشت .