و از اين جهت ، پادشاه حكمت اكتناء « 1 » كيخسرو به عساكر و اتباع خود وصيت كرده كه البته تابع هوا مباشيد و جز راه عقل و خرد مپوييد ، و الاّ سرگشته خواهيد شد و دشمن بر شما غلبه خواهد كرد . و حكيم أبو القاسم فردوسى - اسكنه في فردوس الجنان و روّح اللّه روضته في الجنّة و الرضوان - از اين وصيّت حكايت كرده و اين درّ شاهوار را به رشتهء نظم كشيده ، چنين فرموده :
سراسر ببنديد دست هوى * هوى را مداريد فرمانروا
و جناب اقدس الهى در قرآن مجيد فرموده :
أَ فَرأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
« 2 » و در حديث اصحاب عصمت - عليهم السّلام - است كه : « اوّل إله عبد في الارض كان الهوى . « 3 » » و از جهت آنكه مفاسد و عثرات ناشيه از كبوات هوى بسيار است ، بلكه لا تعدّ و لا تحصى است ، امام - عليه السّلام - فرمودند : « فَمَن المقيل عثراتى من كبوات الهوى » . و عثرات و كبوات را به صيغهء جمع ادا فرمودند . و معناى فقرهء دويّم اين است كه اگر فرو گذارد مرا در مضيق خذلان و گمراهى ، يارى و مددكارى تو در وقت جهاد و محاربهء من با نفس امّاره و شيطان ، پس بتحقيق كه بازگذاشت مرا اين بازگذاشت تو به سوى تعب و رنج ، كه دورى است از درجات رحمت تو و نااميد بودن است از بركات عنايت تو ، و حاصل آن چنين است كه بگوييم پس بتحقيق كه واگذاشته خواهد بود مرا اين واگذاشتن تو . به تعبها و محرومى از سعادات دو جهانى و از دريافت رضاى تو و نوميدى از ادراك لقاى تو معلوم برادران ايمانى و دوستان دينى بوده باشد كه هر گاه جوانمرد ميدان بندگى « 4 » و ولايت و شير بيشهء لا فتى ، كه قدرة اللّه و يد اللّه و ولىّ اللّه است « 5 » ، در جهاد با نفس و شيطان و در محاربهء با نفس امّاره و شيطان غدّاره و مكّاره ،
هامش
( 1 ) كنيه و شهرت .
( 2 ) الفرقان : 43 .
( 3 ) ع : كما من الهوى .
( 4 ) ع و ى : بندگر .
( 5 ) اوصاف حضرت امير مؤمنان - عليه السّلام - است كه در احاديث مأثوره و ادعيه وارد شده است از جمله در زيارت جامعهء كبيره كه به اسناد معتبر در عيون الاخبار و من لا يحضره الفقيه صدوق آمده است .