و شايد كه مراد از حبل شرف اطول در اين فقرهء مباركهء اجلّ ، خليفهء بلا فصل او جناب امير المؤمنين - عليه السّلام - باشد ، چنانچه آن حضرت فرمود : « انا كلام اللّه الناطق و القران كلامه الصّامت . » و يقين است كه ناطق در شرافت و ارجمندى ، اشرف و اعزّ است از صامت و اطول است از صامت .
هر دو جان بخشند ، اما اين كجا و آن كجا ؟ ! و معلوم است كه جناب پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله - در وقايع و شدايد و در حروب و در اعلاى كلمهء حق و در امور عظيمه و در اعلان نبوّت كبرى ، به آن مولا تمسّك مىكردند ، و اعتصامش به آن حضرت بود ، و بىاستمساك به ذيل حضرت امير المؤمنين - عليه السّلام - امر پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله - رواج نداشت و از پيش نمىرفت و در اكثر از معارك و ملاحم و حروب ، جناب امير المؤمنين - عليه السّلام - معين و عون بود ، و لهذا به جناب پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله - امر شد كه :
ناد عليّا مظهر العجائب * تجده عونا لك في النّوائب
كلّ همّ و غمّ سينجلى * بولايتك يا علىّ يا علىّ يا علىّ « 1 »
و بايد دانست كه امسك و تماسك و تمسّك در لغت عرب به معناى احتبس و اعتصم است ، و سبب ريسمان را گويند ، چنانچه حبل به معناى ريسمان است ، و هر چيزى كه به آن وسيله جويند از براى وصول به سوى چيز ديگر ، آن را هم سبب مىگويند . پس سبب اعمّ است از حبل ، و بيشتر استعمال سبب در عرف ، در سبب معنوى است ، يعنى ما يتوسل به إلى الغير . و در حديث واقع است كه فرمودند :
ماييم ريسمان آويختهء خدا كه از عرش آويزان شده است تا زمين ، هر كه چنگ زند به ما نجات مىيابد از مهالك و به عرش و اعلى درجات مىرسد « 2 » .
و شايد مراد از حبل شرف اطول ، نسب حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله - باشد كه عبارت از
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، ج 20 - ص 73 .
( 2 ) همان منبع ، ج 34 - ص 267 .