شده به ما از علوم ربّانى ، مثل آن به سلمان هم داده شده .
و لفظ « اليل » در فقرهء مباركه ، صفت ليل است ، و قاعده است ميان اهل عربيّت كه توصيف شىء به مشتقّ منه او افادهء تأكيد و شدّت مىكند ، مانند ظلمة ظلماء و حمرة حمراء و غير ذلك . و ليل اليل كنايه است از جهل و كفر ، و زمان جاهليت و كفر را حضرت به شب تاريك ، تشبيه فرموده و وجه شبه ظاهر است ، زيرا چنانچه در شب بسيار تاريك ، بىدليل و هادى به راه نتوان شد ، همچنين در معرفت آثار ذات حق تعالى و صفات او و احكام شرعيّه از حلال و حرام و امور معاش و معاد ، بىدليل و بىواسطهء وسايط از انبيا و اوليا - صلوات اللّه عليهم - راه به مقصد نجات و به منزل فوز و فلاح نتوان برد .
و نكته در تقديم لفظ صلّ بر اللّهم به جهت آن است كه مقام مقام صلوات است و اشاره است به آنچه سابقا اشاره به آن شد كه چنانچه نبوّت تالى الوهيّت است ، پس بايد صلوات هم تالى حمد باشد ، و از جهت اين است كه صلوات بر محمد و آل محمد از جملهء اسباب مغفرت است و مسارعت بر اسباب مغفرت به موجب آيهء كريمهء
وَ سارِعُوا الى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ
« 1 » معتنى به و از لوازم است . و در حديث واقع است كه : « من صلّى على محمد و آل محمد مرّة لم يبق من ذنوبه ذرّة » « 2 » و ايضا در حديث صحيح است كه هر كه يك دفعه صلوات بفرستد ، جناب اقدس الهى در عرش مجيد خود ، هزار مرتبه به او صلوات مىفرستد . و يقين است كه كسى را كه خداوند عالم ، رحمت فرستد ، آن شخص مرحوم و مغفور است .
« و الماسك من اسبابك بحبل الشّرف الاطول » و رحمت كن بر آن چنگ زننده و چسبنده از اسبابهاى تو به ريسمان شرف كه درازتر است . يعنى صلوات بفرست بر آن چنگ زننده بر آن ريسمان شرف و عزّت كه آن ريسمان شرافت از همهء ريسمانها بلندتر و درازتر است و در محكمى و
هامش
( 1 ) آل عمران : 133 .
( 2 ) جامع الاخبار - ص 59 .