بسطى در اين مسئله شود ، بايد قريب به دو سه هزار بيت اقلاّ نوشته شود . إن شاء اللّه تعالى اميد از خداوند موفّق حقيقى آن است كه حقير كثير التقصير بعد از توفيق يافتن و پس از استمداد از خداوند سبع شداد ، تحقيق مسئلهء علم را در رسالهاى على حده تحرير كند و نقاب خفا را از وجه عروس اين مسئلهء صعبهء غامضهء عويصه « 1 » بردارد . ليس كلّما يعلم يقال و ليس كلّما يقال حضر اهله ، و امّا العاقل يكفيه الإشارة و الغبىّ لا يغنيه الف رسالة .
آن كس كه ز شهر آشناييست * داند كه متاع ما كجاييست
و نعم ما قيل :
آن كس است اهل بشارت كه اشارت داند .
فائده
سرّ عدم احاطهء اوهام به ذات اقدس و وجه عجز اوهام به او چنانچه مذكور شد در فقرهء مباركهء سجّاديّه - صلوات اللّه على قائلها - كه : « عجزت الاوهام عن نعته » و در نهج البلاغه مذكور است كه : « لم تحط به الاوهام بل تجلّى لها بها و بها امتنع عنها و إليها حاكمها ، ليس بذى كبر ، امتدّت به النّهايات فكبرته تجسيما ، و لا بذى عظم تناهت به الغايات فعظمته تجسيدا بل كبر شأنا و عظم سلطانا . » آن است كه آن - سبحانه و تعالى - غير مركّب و غير محدود است ، پس عقول و اوهام ، احاطه به او نمىتواند كرد ، بلكه اوهام در اين عجز و عدم احاطه ، اولى است ، زيرا كه اوهام جمع وهم است و وهم متعلّق نمىشود مگر به معانى جزئيّه كه متعلّقند آن معانى به محسوسات ، و جناب اقدس الهى منزّه است از جزئيّه و كلّيه و از تعلّق و ارتباط به امور محسوسه ، و مراد از تجلّى كردن آن - سبحانه - از براى اوهام
هامش
( 1 ) دشوار و پيچيده .