بنا بر اشتراك لفظ ظنون ميانهء گمان و علم ، هشت احتمال در ترجمهء اين فقره پيدا مىشود ، و بنا بر احتمال حذف جارّ و مجرور ، شانزده وجه حاصل مىگردد ، و بنا بر دو تقدير كه از براى خواطر الظنون احتمال داده شد كه اضافهء بيانيّه باشد يا از مقولهء اضافهء صفت به سوى موصوف باشد ، و شانزده به دو ضرب شود ، سى و دو احتمال دست مىدهد كه بعضى از آنها صحيح و بعضى اصحّ و بعضى مجرد احتمال است ، و عليك بالاعتبار و الافتكار .
فائده
بدان كه تناقض ميانهء دورى آن جناب از عيوب ، و قرب او به خواطر ظنون نيست و محل تعجّب و موضع حيرت نيست ، و تعجّب و حيرت در اين است كه آن جناب - سبحانه و تعالى - از آن راه و از اين حيثيّت كه بر بنده و به اشياء نزديك است ، از همان راه و از همان حيثيّت ، بعينها دور است ، چنانچه در ادعيه و خطب اهل بيت عصمت - عليه السّلام - وارد است : « يا من هو دان في علوّه و عال في دنوّه و قريب في بعده و بعيد في قربه . » « 1 » و از همان وجه كه نزديك است به اشياء ، از همان وجه دور است از اشياء ، و همچنين در ادعيه و كلام ائمه - عليهم السّلام - وارد است : « يا من هو ظاهر في بطونه و باطن في ظهوره » « 2 » ، كه بطونش عين ظهور و ظهورش عين بطون است .
و الحق اين معنى كه عين اجتماع نقيضين است كه عقل خطاكار حكما و علما آن را محال و ممتنع مىشمارد ، در خداى تعالى جمع شده . مصراع :
حيرت اندر حيرت آمد زين قصص .
و شايد پيش اهل بصيرت ادعا توان كرد و از عهده بيرون توان آمد كه هر چه محال و ممتنع است از براى ممكن الوجود ، از براى واجب الوجود ، ممكن و جايز
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، ج 90 - ص 189 .
( 2 ) همان منبع ، ج 98 - ص 165 .