هزار دفعه سؤال شود و هزار دفعه آن كس جواب دهد ، يقين و جزم است پيش اهل حق كه هزار مرتبه خداوند ، اين جواب و اين انديشه را در ذهن و دل و زبان او بايد ايجاد فرمايد ، كه اگر ايجاد نفرمايد ، محال و ممتنع است كه آن مجيب بتواند كه جواب بدهد ، زيرا كه جواب ، شىء است و خداوند خالق هر شىء است ، نه غير او ، كما قال اللّه تعالى :
اللّهُ خالِقُ كُلِّ شَىْءٍ
« 1 » و هيچ چيز بىايجاد حق - سبحانه و تعالى - پا به دايرهء هستى نمىتواند گذاشت و نصّ « لا حول و لا قوّة الاّ باللّه » به اين مدّعا شاهدى است عادل و برهانىست كامل ، و اعتقاد حقير اين است ، [ مصرا ] ع : بر اين زادم و هم بر اين بگذرم ، إن شاء اللّه تعالى .
و بنا بر نسخهء « يا من قرب عن خواطر الظّنون » معناى فقرهء مباركه اين مىشود كه : اى آن كسى كه نزديك است و حال آنكه متعالى و متجاوز است قرب و نزديكى او از خواطر ظنّى و علمى ، و قرب او به حيطهء خواطر و ظنون و علوم در نمىآيد . و قرب او را به خواطر ، چه آن خواطر ظنّ باشد و چه علم ، نمىتوان آورد و قريب هست ، امّا كيفيّت قرب و نزديكى او مبرّا و منزّه و متعالى است از خواطر و ظنون و متجاوز است از علوم دانشمندان و علما . و كيفيّت قرب او به بىكيفيّتى است و او نزديك به بنده از هر چيز ، امّا به چه كيفيّت نزديك است ، معلوم و مظنون نيست و اين قدر هست كه بايد اعتقاد كرد كه آن جناب - سبحانه و تعالى - نزديك است ، پس لفظ عن اينجا به معناى خود است كه به معناى تجاوز باشد ، مانند : رميت السّهم عن القوس .
و نعم ما قال العارف :
يار نزديكتر از من به من است * وين عجبتر كه من از وى دورم
با كه اين نكته توان گفت كه او * در كنار من و من مهجورم
پس بنا بر اختلاف نسخ كه به لفظ خواطر و خطرات و من و عن قرائت شده ، و
هامش
( 1 ) الزمر : 62 ، بدون « انّ » .