و لا يجدون عنها محيصا » « 1 »
و از ابن بابويه باسناده از ابراهيم بن ابى محمود مرويست كه گفت :
از حضرت رضا عليه السّلام از تفسير آيه سؤال كردم فرمود :
انّ اللَّه لا يوصف بالترك كما يوصف خلقه لكنّه متى علم انهم لا يرجعون عن الكفر و الضلالة فمنع المعونة و اللطف و خلّا بينهم و بين اختيارهم « 2 »
همانطورى كه يادآور شدهايم اخبارى كه در تفسير آيات وارد شده در مقام انحصار نيست بلكه در بيان مصاديقى است كه از مفاهيم آيات استفاده مىشود و منافات با عموم معنى ندارد و با معانى ديگر نيز معارض نيست .
از اخبار فوق براى تشبيه حال منافقين وجوهى استفاده مىشود كه ممكن است با وجوه سابق الذكر تطبيق داشته باشد 1 - اظهار منافقين به بيعت با على عليه السّلام بمنزله مستوقد نار بود لكن عداوت باطنى و مخالفت قلبى بمنزله ظلمات است كه نور ايمان بولايت در قلوب آنان تابش نكرده و به شئون امير المؤمنين عليه السّلام بصيرت ندارند
هامش
( 1 ) . ترجمه حديث : مثل اين منافقين چون خدا بر ايشان نسبت بعلى بن ابى طالب عليهما السلام بيعت گرفت اينكه ظاهر اين بيعت را پذيرفته شهادتين گفتند و بولايت و وصايت و خلافت و ساير مقامات على ( ع ) گواهى دادند پس بسبب اين شهادت وارث ميراث مسلمانان شدند و در ميان مسلمين نكاح كردند و اظهار دوستى كردند با على و اينكه از او دفاع ميكنيم و او را برادر خود گرفته و او را حفظ ميكنيم چنانچه خود را حفظ ميكنيم لكن چون پيغمبر ص از ميان آنها رفت خداوند پروردگار عالميان عالم باسرار آنها و چيزى بر او مخفى نيست آنها را بكفر باطنى كه داشتند گرفت و در تاريكى عذاب تاريكى آخرت دچار كرد كه نتوانند از آن خارج شوند و راه چارهاى بر آنها نباشد و نيابند تا آخر حديث
( 2 ) . خدا وصف نشده است به ترك چنان كه مخلوق او به اين صفت متصفند ولى همين كه دانست كه اين عده از كفر و گمراهى برنميگردند كمك و لطف خود را از ايشان منع نموده و آنان را به اختيار خودشان واگذاشت