مطلقه را هم مقيّد مىكند .
« جواب »
اولا مورد اطلاق و تقييدى در متنافيين است مانند اعتق رقبة و لا تعتق الكافرة كه جمله دوم ، جمله اول را مقيّد مىكند ، ولى مثبتين مانند اكرم الفقهاء ، و اكرم كل عالم ، جمله اول جمله دوم را مقيد نميكند بلكه در اين گونه موارد اعم العنوانين را بايد اخذ نمود و آيه مورد نظر از اين قبيل است و ثانيا خود اين عبارت كنايه از خلود است زيرا قرآن مطابق عرف لغت عرب نازل شده و عرب از دوام و خلود به اين عبارت تعبير مىكند و ثالثا اگر مراد از آسمان و زمين همين آسمان و زمين به همين نحو باشد لازم آيد عدم دخول اهل دوزخ در آتش ، بلكه عدم دخول اهل بهشت در بهشت ، زيرا بنصّ قرآن روز قيامت آسمان در هم پيچيده شود
يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ
« 1 » و در زمين تغيير و تبديل حاصل شود
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ
« 2 » و لذا در بعض اخبار تفسير ببهشت و دوزخ عالم برزخ شده و اگر مراد مواد آسمان و زمين است دليل بر فنا و انعدامش نداريم و رابعا آسمان و زمين مطلق است و در دار آخرت نيز زمين و آسمانى مناسب آن عالم خواهد بود چون دار دار ثبات و بقاء است همه چيز آن ثابت و دائم خواهد بود و خامسا اگر اين عبارت خلود اهل نار را مقيّد كند خلود اهل بهشت را نيز مقيّد مىكند چون در آيه بعد به همين عبارت نسبت بخلود بهشتيان تعبير شده
وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ
« 3 » و حال آنكه خلود اهل بهشت مورد اعتراف خصم است .
دسته سوم :
خلود را اعتراف نموده ولى تسرمد عذاب را انكار كردهاند و
هامش
( 1 ) . سوره انبياء آيه 104
( 2 ) . سوره ابراهيم آيه 49
( 3 ) . سوره هود آيه 110